"ZORAM HIAN KUTZUNGTANG ELHA CHHIAR THAM LEK KUM IN NEI TA!"
: Since The Mid 2008
ZORAM KHAWVAR tih thu hi Zofate tan thu thar a ni lo! Amaherawhchu, he Zoram Khawvar hun nghaktute leh beiseitute erawh mi inang lo tak tak kan ni angin he ‘Ram lo thleng tur’ kan lo hmuah dante pawh hi a inang lo vin, a inchen lo viau a ni.
ZORAMTHAR lo ding turah hian mihring finna leh hriatna, thiamna leh thiltihtheihna hmachhuan chi a ni lo va, chutiang chu innghah nana hman pawh a thiang lo a ni! Tin, Party Politics atang phei chuan Zoramah hian chatuan pawhin khua a var dawn lo a ni tih hi lei leh van hriatpuinain ka sawi e, thil theih a ni lo! He khawvel hun hnuhnunga Van Pathian Engkimtitheia remruat leh ruahmanna atanga lo thleng tur a ni zawk!
Heta Pathian thu kan hmuhte hi a kawng awmchhun chu a ni:
Kan chunga LALPA a lawm chuan,
Chu ramah chuan min hruai ang a, min pe ang;
Hnutetui leh khawizu luanna ram chu.
Numbers 14:8
Ram hi luah tûra anmahni khandaiha an lak a ni lo va,
Anmahni bana inchhandam an ni hek lo:
An chunga i lawm avângin
I kut dinglam leh, i ban leh, i hmêl engin a ni zawk.
Sam 44:3
Khawvel finna thuk leh hriatna ropui nei mah ila, kan chunga LALPA a lawm si loh chuan Zofate hian eng ram mah kan thleng dawn lo a ni tih hi ka puang nawn leh e! Mi lian leh hausa, Paty Politiians leh mihringa rinna nghattute chu an mualpho bawk ang! LALPA tihtu tak takte chauh an tlang tlang dawn a ni.
1994 (Mizoram Gospel Centary kum) atang khan kan ram awm dan tur hi Pathianin min hmuhtir tan a. Mahni ke ngeia kan ram leh hnam dinchhuah hun turte, thlarau lam thiltihtheihna nasa taka min thuam turte, leilung malsawmna ropui tak kan dawn turte leh khawvela min phochhuah dan turte thlengin min hriattir a ni. He ram lo thleng tur min hmuhtir dan hi 'Inlarna' emaw, 'Mumang' lam emaw a ni lo va. Nung takin min hriattir ringawt mai a ni!
Amaherawhchu, kan ram leh hnam kalphung, kan Zoram nunzia han en hian heti ringawt chuan chutiang taka malsawmna nasa chu beisei chi kan ni si lo! Chuvangin, Zoram hi thenfai a lo ngai ta a, tih thiangthianghlim kan tul ta a ni. Chu hun chu kan hma lawkah a awm ta a ni!
Mahse, Chu kan ram leh hnam thenfai nan chuan kawng dang a awm lo! Hnam luhlul leh helhmang tak kan nih avangin THIM CHHAH TAK hmangin Pathianin min THUNUN dawn a ni. Chu thununna Thim Chhah Tak chu min huat vang ni lovin, hmangaihna avanga min khawih harhna tur hmanrua a ni zawk. He THIM CHHAH TAK mi tumahin kan pumpelh dawn lo, Zoram pum hi a rawn tuam ngei ngei dawn a ni.
He HUN THIM CHHAH TAK ah hian Lalpa ringtu dik takte chauh an him dawn a ni! He HUN THIM CHHAH TAK hmang hian Lalpan a ram luahtu turte chu a rawn thlan dawn avangin ZORAM KHAWVAR ah chuan LALPA MITE chauhin 'Ram' hi an luah ang.
: Since The Mid 2008
Amaherawhchu, kan ram leh hnam kalphung, kan Zoram nunzia han en hian heti ringawt chuan chutiang taka malsawmna nasa chu beisei chi kan ni si lo! Chuvangin, Zoram hi thenfai a lo ngai ta a, tih thiangthianghlim kan tul ta a ni. Chu hun chu kan hma lawkah a awm ta a ni!
Mahse, Chu kan ram leh hnam thenfai nan chuan kawng dang a awm lo! Hnam luhlul leh helhmang tak kan nih avangin THIM CHHAH TAK hmangin Pathianin min THUNUN dawn a ni. Chu thununna Thim Chhah Tak chu min huat vang ni lovin, hmangaihna avanga min khawih harhna tur hmanrua a ni zawk. He THIM CHHAH TAK mi tumahin kan pumpelh dawn lo, Zoram pum hi a rawn tuam ngei ngei dawn a ni.
THUNUNNA NA TAK KAN TAWRH LOH CHUAN KAN HARH THEI TAWH SI LO VA!
He HUN THIM CHHAH TAK ah hian Lalpa ringtu dik takte chauh an him dawn a ni! He HUN THIM CHHAH TAK hmang hian Lalpan a ram luahtu turte chu a rawn thlan dawn avangin ZORAM KHAWVAR ah chuan LALPA MITE chauhin 'Ram' hi an luah ang.
"ZORAM HIAN KUTZUNGTANG ELHA CHHIAR THAM LEK KUM IN NEI TA!"
: Since The Mid 2008
_________________________________________________________________________________________________________
He Zoram hun lo thleng tur, THIM leh KHAWVAR hi ka hnena Lalpa'n min hmuhtir dan ka sawi hmain, Pathian Mi - Pu Saikhuma (L) hnena Lalpa hriattirna hi tarlan hmasak thain ka hria a. Chuvangin, a hmasa lamah ka han tarlang a ni e.
Pu Saikhuma thih kumah chiah kei ka piang ve thung a. Kan ram hmuh hi danglamna awm lo anih vangin mak pawh ka ti hle a ni. Hmanni lawk July 2009 khan Pu Saikhuma Hrilhlawkna hi ka hre ve chauh a, heti taka thu inang kan hnena lo thleng hi a mak a, sawi leh sawi hnu, a thih chiaha, kei ka piang ve chiah te pawh mak ka ti lek lek a ni.
Aw le, chhiar tan rawh le:
______________________________________________________________________________________________________
.
SAIKHUMA HRILHLAWKNA
‘ZORAM THUTHLUNG’
(1962 – 1965)
“Heng zawng zawng hi kei chuan ka hmu ve lo vang, Lalpa’n min thukru dawn a ni.” - Saikhuma (L)
RAM LEH PATHIAN INKAR - TLUKSANNA
1. Zoram sualna hi a nasat tawh em avang leh ramin Pathian a helsana, a tluksan tawh avangin Pathianin kan ram a hawisan ang a, kan ram leh Pathian inkar chu ‘Sakeiin mihring a seh’ ang hi a ni ang.
2. Kohhran-te hi Pathian Thlarau hruaina tel lo va an kal chuan ram chhiatna leh tlukna-ah mawh an phur ang. Thawhlawm thawh te, Kohhran pawl anga kal dual dual hian ram a siam tha pha lo vang.
3. Ringtu nung an vang hle ang.
4. Tun hi nuih hun a ni lo va, hlim hun a ni hek lo.
5. Zoram sualna hi a nasat tawh em avangin Pathian thinurna kan tawng baw tawh a. Chuvang chuan Pathianin kan ram hi a thianfai dawn a, tuman kan pumpelh dawn lo. Pumpelh tuma bihruk emaw, tlanbo tum emaw awm mahse, hriin emaw a umzui ang a, an thi tho tho ang.
6. Nimahsela, Pathianin Zofate hi a hmangaih em em si a, a hmangaihnain min tungding leh dawn a, khawvel hriatah min pholang dawn a ni.
7. Tuna pawimawh ber chu ‘Thlarau dana awm hi a ni. “Lalpa hming lam apiang…” tih ang khan.
2. Kohhran-te hi Pathian Thlarau hruaina tel lo va an kal chuan ram chhiatna leh tlukna-ah mawh an phur ang. Thawhlawm thawh te, Kohhran pawl anga kal dual dual hian ram a siam tha pha lo vang.
3. Ringtu nung an vang hle ang.
4. Tun hi nuih hun a ni lo va, hlim hun a ni hek lo.
5. Zoram sualna hi a nasat tawh em avangin Pathian thinurna kan tawng baw tawh a. Chuvang chuan Pathianin kan ram hi a thianfai dawn a, tuman kan pumpelh dawn lo. Pumpelh tuma bihruk emaw, tlanbo tum emaw awm mahse, hriin emaw a umzui ang a, an thi tho tho ang.
6. Nimahsela, Pathianin Zofate hi a hmangaih em em si a, a hmangaihnain min tungding leh dawn a, khawvel hriatah min pholang dawn a ni.
7. Tuna pawimawh ber chu ‘Thlarau dana awm hi a ni. “Lalpa hming lam apiang…” tih ang khan.
Hetiang hi Lalpa min hmuhtir, kan ram awmdan a nih vangin Zoram hian HUN PUI THUAH THUM a tawng ngei ngei dawn a:
1. HUN THIM - THUAH KHATNA
2. HUN THIM - THUAH HNIHNA (A rei lo vang)
3. ZORAM KHAWVAR - LEI ZION
2. HUN THIM - THUAH HNIHNA (A rei lo vang)
3. ZORAM KHAWVAR - LEI ZION
1. HUN THIM THUAH KHATNA
He hun thim thuah khatna hun chhung hian Zoram chu hetiang hian a awm ang:
(i) Thisen a luang ang.
(ii) Ar lawi angin an lawi ang che u ang a, Ar chhuah angin an chhuah leh ang che u.
(iii) Lehkhathem var in nei ang a, chu chu in hmang tangkai khawp ang.
(iv) Lui tuite hi in la chawiin, in la tlan ang.
(v) Ringtu leh ringlotute chungah he thim hi inang rengin a thleng ang. Mi lian leh khawsa thei, thiltithei tan chuan a ziaawm deuh mahna.
(ii) Ar lawi angin an lawi ang che u ang a, Ar chhuah angin an chhuah leh ang che u.
(iii) Lehkhathem var in nei ang a, chu chu in hmang tangkai khawp ang.
(iv) Lui tuite hi in la chawiin, in la tlan ang.
(v) Ringtu leh ringlotute chungah he thim hi inang rengin a thleng ang. Mi lian leh khawsa thei, thiltithei tan chuan a ziaawm deuh mahna.
Khing a sawite khi keini chuan hetiang hawizawng hian kan hmehbel a. ‘Hun Thim Thuah Khatna’ a tih hun chhung hi Zoram buai intan 1st March 1966 atanga buai reh 1986 hun chhungah kan dahsak a. Heng hun chhung hian Zoram dung leh vangah ‘Thihna’-in thla a zar a, mi engemawzat, pawisawi lo thlengin nunna an chan a, thisen a luang a ni. Tin, “Ar lawi ang…” tia a sawi pawh hi Sipaiin khua sawikhawmin Grouping Centre-ah min dahkhawm a. Grouping Centre tinte hi hung vek an ni. Check Gate-te siamin zalen takin kan paltlang thei lo va. Tin, ‘Lehkhathem var’ a tih pawh hi Identity Card/Movement Permit-ah kan belsak a, Identity Card/Movement Permit keng lo chuan khual khuaah pawh kan kalin kan zin mai mai thei lo va a ni. Tin, Sipai hlaua himna zawngin ramhnuaiah mi tam tak kan tlanchhia a, lui tui awmna kan pan ber a, lui tuite chu kan chawiin kan tlan ta ngei bawk a ni.
Hetiang hi thil awm dan a lo nih takah chuan, “A thu puan lawkte nen khan a inmil riau mai, heng hi Zoram hun tawng tur ‘Hun Thim Thuah Khatna’ a lo tih thin kha a lo nih dawn hi kan ti ta a ni.
2. HUN THIM THUAH HNIHNA (A rei lo vang)
He ‘Hun Thim Thuah Hnihna’ Zoramin a tawng dawn a ni tih a sawi hian a ngai pawimawhin, a la runthlak em em a. “Lalpa’n min hmuhtir dan chuan” a ti mauh mai si a. “Lo thleng ngei ngei tur, kan pumpelh hauh loh tur” a ti bur mai!
‘Thim Thuah Hnihna’ a hrilhfiah dan chuan “THIM TAK, THIM CHHAH TAK” tih bakin he Thim Thuah Hnihna hi a sawifiah lo. Chu chuan Zoram hi a khuh dawn a ni. Mihrinna thilah chuan pumpelh chi a ni dawn lo. Eng thil mah pumpelhtir thei emaw, chhan thei tur emaw an awm lo reng reng. Amaherawhchu, “He Thim Thuah Hnihna hi pumpelh emaw, pal tlang theihna emaw kawng khat chauh a awm a, chu chu Lalpaa a tak taka innghattute chauhvin he Thim Thuah Hnihna hi an paltlang ang.” a ti a ni.
A sawi zel dan chuan he Thim Thuah Hnihna hian Lalpa chu tunge a nih? Kan Pathian chu a nung a ni tih a tilangchiang em em dawn a, tin, Lalpaa a tak taka innghatute nihlawh tur thu uar takin a sawi thin. He Thim Thuah Hnihna chungchangah hian ‘Thuchah’ pawimawh a tih em em, a chah ngun em em chu “Lalpaah hian a tak takin lo innghat tlat rawh u” tih hi a ni.
Thim Thuah Hnihna chu hetiang hian a sawi:
“Khawchhak lam atangin ‘Hnam Kawlh’ an lo kal ang a, in Ui leh Ar, ei theih thil zawng zawng an ei buan buan ang a, sakhaw nei lo an nih avangin in hmeichhiate an pawngsual mai mai ang a, nangmahni erawh chu an tipawi lo vang che u. Hlau suh u, kan ram thianfaitute an ni e”
Heta khawchhak atanga ‘Hnam kawlh’ lo kal tur a tih hi Zoram chhim lam atanga lo kal/lo lut tur angin a sawi bawk. Keini erawh chuan a ngaihna kan hre lo hle. Han ngaihbel emaw, han tinzawn tur ang chi kan hre lo, kan bo hle a ni. Tin, “Hun Thim Thuah Khatna nen chuan tehkhin chi a ni lo,” tiin a sawi tel bawk.
Tun khaw hnu, kum 30 zet a liam tawh hnuah hetiang lam hawi deuh bawk hi S.Vanlaiphaia kan in-ah, Pu Chawngkhupa khan a sawi ve a, “Ngawi teh u, nizan chu ka mumang niin ka hria, thenkhat chuan ‘Inlarna’ an ti ang. Khawchhak lam atang khian ‘Zawng Hmaisen’ hi lei vang dapin an lo chhuk thla chiam mai a, an vir em em a, ei tur reng reng hi an ei duak duak mai a, ka kuta ei tur ka ken pawh chu min dil zel mai a” tiin. Hei hi zing thawh hlim, thingpui inhonaa a sawi a ni. Ka rilru chuan, ka pain,’Khawchhak atanga Hnam Kawlh lo kal tur’ a tih te nen khan a inang khat riau awm mang e, ka ti mai mai a.
‘Thim Thuah Hnihna’ a hrilhfiah dan chuan “THIM TAK, THIM CHHAH TAK” tih bakin he Thim Thuah Hnihna hi a sawifiah lo. Chu chuan Zoram hi a khuh dawn a ni. Mihrinna thilah chuan pumpelh chi a ni dawn lo. Eng thil mah pumpelhtir thei emaw, chhan thei tur emaw an awm lo reng reng. Amaherawhchu, “He Thim Thuah Hnihna hi pumpelh emaw, pal tlang theihna emaw kawng khat chauh a awm a, chu chu Lalpaa a tak taka innghattute chauhvin he Thim Thuah Hnihna hi an paltlang ang.” a ti a ni.
A sawi zel dan chuan he Thim Thuah Hnihna hian Lalpa chu tunge a nih? Kan Pathian chu a nung a ni tih a tilangchiang em em dawn a, tin, Lalpaa a tak taka innghatute nihlawh tur thu uar takin a sawi thin. He Thim Thuah Hnihna chungchangah hian ‘Thuchah’ pawimawh a tih em em, a chah ngun em em chu “Lalpaah hian a tak takin lo innghat tlat rawh u” tih hi a ni.
Thim Thuah Hnihna chu hetiang hian a sawi:
“Khawchhak lam atangin ‘Hnam Kawlh’ an lo kal ang a, in Ui leh Ar, ei theih thil zawng zawng an ei buan buan ang a, sakhaw nei lo an nih avangin in hmeichhiate an pawngsual mai mai ang a, nangmahni erawh chu an tipawi lo vang che u. Hlau suh u, kan ram thianfaitute an ni e”
Heta khawchhak atanga ‘Hnam kawlh’ lo kal tur a tih hi Zoram chhim lam atanga lo kal/lo lut tur angin a sawi bawk. Keini erawh chuan a ngaihna kan hre lo hle. Han ngaihbel emaw, han tinzawn tur ang chi kan hre lo, kan bo hle a ni. Tin, “Hun Thim Thuah Khatna nen chuan tehkhin chi a ni lo,” tiin a sawi tel bawk.
Tun khaw hnu, kum 30 zet a liam tawh hnuah hetiang lam hawi deuh bawk hi S.Vanlaiphaia kan in-ah, Pu Chawngkhupa khan a sawi ve a, “Ngawi teh u, nizan chu ka mumang niin ka hria, thenkhat chuan ‘Inlarna’ an ti ang. Khawchhak lam atang khian ‘Zawng Hmaisen’ hi lei vang dapin an lo chhuk thla chiam mai a, an vir em em a, ei tur reng reng hi an ei duak duak mai a, ka kuta ei tur ka ken pawh chu min dil zel mai a” tiin. Hei hi zing thawh hlim, thingpui inhonaa a sawi a ni. Ka rilru chuan, ka pain,’Khawchhak atanga Hnam Kawlh lo kal tur’ a tih te nen khan a inang khat riau awm mang e, ka ti mai mai a.
3. ZORAM KHAWVAR - LEI ZION
Zoramin khawvar a thlen huna Zoram awm dan tur leh hmelhmang a sawi hian a hmelah pawh lang thei khawp hian a hlimin a sawi tui thei em em thin a. Thim thuah Hnihna a sawi lai hmel leh ‘Zoram Khawvar’ hun thu a sawi lai hmel chu danglam tak a ni. Tichuan, “Zoram Khawvar Hun - Lei Zion-ah chuan hetiang dinhmunah hian Zoram chu Lalpa’n a dah tawh dawn” a ti” Hetiangin:
1. Lalpa’n Zoram hi ‘Milem Ban Sawm Nei’ lak ata a lachhuak dawn.
He a thil hmuh leh puan lawk hi keini chuan a ngaihna kan hre lo hle. Han bel chhin ngaihna pawh kan hre lo. Amah lah chuan,”Lalpa’n min hmuhtir dan chuan” tiin, Lalpa a tih chu a tanchhan bur mai si a, he ti hian a la sawi tak deuh deuh a:
2. Zoram hi ‘Changkha ang mai’ tiin sit suh u. Lalpa’n Zoram lei hnuaiah hian hausakna namen lo a phum a sin. Lunghlu, Rangkachak, Lungalhthei, Tuialhthei te hi namen lo Lalpa’n Zoram lei hnuaiah a dah a, heng hi haichhuah a ni ang.
3. Zoram leihnuai hausakna Lalpan a thuhruk hi ‘Milem Ban Sawm Nei’ hnuaia Zoram a awm chhung chuan Lalpa’n haichhuah a phal lo, a hunah haichhuah a ni ang. (A thusawi/thupuan hi a ngai ngaiin ka han tilang a ni.)
4. Zoram lei chung hausakna leh malsawmna pawh hi Lalpa’n min hmuhtir dan chuan sawi hian a siak lo. Buh vuite hi Sakawr mei buk tiat tiat an ni ang a, sawntlung el khatah mai pawh hian nau rual chhung tlai tlai an thar dawn a ni. Tin, Alu te hi lungthu tiat tiatin a thar ang a, Balhla bu te hi Dawrawn tin thum dawng aia lian lian an ni ang a, a kungte chu in do tek tuk ang. Dai vel di hmun leh phul hmunah te hian Buh, thlai leh thei chi hrang hrang te hi an la hmin tiar tuar ang.
5. Bedsury ram saw Zoram buhzem tur a nih saw. (Bedsury ram hi Lawngtlai District huamchhunga awm a ni.)
6. Khawvel Sorkar lian liante hian Zoram hi an intlawnsiak dawn a ni. Ram lo ding tur chu khawvel sorkar dangte hian an rawn tanpui rawn ang a, hmasawnna leh malsawmna a luang lut dur dur dawn a ni. ‘Tarsis Lawngliante’n hmakhalh an inchuh ang khan khawvel Sorkar liante hian Zoram dawr tur hian hmakhalh an la inchuh dawn a ni.
He a thil hmuh leh puan lawk hi keini chuan a ngaihna kan hre lo hle. Han bel chhin ngaihna pawh kan hre lo. Amah lah chuan,”Lalpa’n min hmuhtir dan chuan” tiin, Lalpa a tih chu a tanchhan bur mai si a, he ti hian a la sawi tak deuh deuh a:
2. Zoram hi ‘Changkha ang mai’ tiin sit suh u. Lalpa’n Zoram lei hnuaiah hian hausakna namen lo a phum a sin. Lunghlu, Rangkachak, Lungalhthei, Tuialhthei te hi namen lo Lalpa’n Zoram lei hnuaiah a dah a, heng hi haichhuah a ni ang.
3. Zoram leihnuai hausakna Lalpan a thuhruk hi ‘Milem Ban Sawm Nei’ hnuaia Zoram a awm chhung chuan Lalpa’n haichhuah a phal lo, a hunah haichhuah a ni ang. (A thusawi/thupuan hi a ngai ngaiin ka han tilang a ni.)
4. Zoram lei chung hausakna leh malsawmna pawh hi Lalpa’n min hmuhtir dan chuan sawi hian a siak lo. Buh vuite hi Sakawr mei buk tiat tiat an ni ang a, sawntlung el khatah mai pawh hian nau rual chhung tlai tlai an thar dawn a ni. Tin, Alu te hi lungthu tiat tiatin a thar ang a, Balhla bu te hi Dawrawn tin thum dawng aia lian lian an ni ang a, a kungte chu in do tek tuk ang. Dai vel di hmun leh phul hmunah te hian Buh, thlai leh thei chi hrang hrang te hi an la hmin tiar tuar ang.
5. Bedsury ram saw Zoram buhzem tur a nih saw. (Bedsury ram hi Lawngtlai District huamchhunga awm a ni.)
6. Khawvel Sorkar lian liante hian Zoram hi an intlawnsiak dawn a ni. Ram lo ding tur chu khawvel sorkar dangte hian an rawn tanpui rawn ang a, hmasawnna leh malsawmna a luang lut dur dur dawn a ni. ‘Tarsis Lawngliante’n hmakhalh an inchuh ang khan khawvel Sorkar liante hian Zoram dawr tur hian hmakhalh an la inchuh dawn a ni.
7. Tlang leh tlang inkarahte hian thirhrui hi a inzam tuk a, chung thirhruiahte chuan Tawlailir hi an in tlan pel zut zut a ni. Sangha manna len hi khawmualah dah ila, a ziain chhim leh hmar, chhak leh thlang a hawi ang hian Zoram dung leh vangah hian Tawlailir kawng hi a inzam tuk a ni.
8. Lui dung leh lengkir kham hnuaiahte hian khawl ropui tak tak leh thil ti thei tak tak te hi an inbun fer fur bawk ang.
9. Zoram hmun tam takah hian Thlawhtheihna tum hmun a awm fer fur ang.
10. Zoram kawngpui kawtchhuah hi ‘Hmar lam’ ni tawh lo vin, ‘Chhim lam’ a ni tawh zawk ang. Hmar lam kawtchhuah kawngpui hi a la ping ang. Zoram khawvel kawtchhuah hi chhim lam a nih tawh dawn avangin, sawng ‘Akyab’lawngchawlhnate saw in la hmang tangkai em em ang.
11. Zoram hi ‘Ram ni eng’ Malsawmna – Lei Zion a ni tawh ang
12. “HENG HI THLASIK ANGA KHEL LO VIN A LO THLENG NGEI NGEI DAWN, LO NGAI RENG RAWH U”
13. Heng zawng zawng hi kei chuan ka hmu ve lo vang. Lalpa’n min thukru dawn a ni.
(A sawi lawk ang ngeiin 18th May, 1965 khan kum 54 mi niin a boral ta a ni.)
KHAWVEL PUM HUAPA ZOFATE MAWHPHURHNA LEH RAWNGBAWLNA
1. Sap-ho hmangin Lalpa’n Zofate hi Chanchin Tha min pe a, chu bak chu Lalpa’n Sap-ho khu Zofate chungah mawhphurhna a pe lo.
2. Khawvela Krista Chanchin Tha hrilh darhna hna hi Lalpa’n Sap-ho (British) kut ata Zofate kut-ah a dah/hlan a ni.
3. Khawvel hmun hrang hrangah Zofate hian Krista Chanchin Tha hi Thlawhtheihna hmangin an la hril dawn a ni.
4. Khawvela natna khirhkhan tak tak, Doctor-te pawhin a ngaihna an hriat loh tih dam theiha an ngaih tawh loh te chungah pawh, Zofate’n damlo te chungah Isua hmingin an kut an nghat ang a, an dam zel ang. Zofate chil hi Lalpa’n damdawi tha ber atan a hmang a ni. Eng Company siam mahin a tluk lo.
5. Zorama meichher te te hi Lalpa’n hmun khatah a telkhawm tawh dawn a ni. (Hei hi Kohhran a ni)
6. He meichher telkhawm hi ‘Eng tak’ a ni ang a, khawvel hmun hrang hrangah chhit en a ni ang.
2. Khawvela Krista Chanchin Tha hrilh darhna hna hi Lalpa’n Sap-ho (British) kut ata Zofate kut-ah a dah/hlan a ni.
3. Khawvel hmun hrang hrangah Zofate hian Krista Chanchin Tha hi Thlawhtheihna hmangin an la hril dawn a ni.
4. Khawvela natna khirhkhan tak tak, Doctor-te pawhin a ngaihna an hriat loh tih dam theiha an ngaih tawh loh te chungah pawh, Zofate’n damlo te chungah Isua hmingin an kut an nghat ang a, an dam zel ang. Zofate chil hi Lalpa’n damdawi tha ber atan a hmang a ni. Eng Company siam mahin a tluk lo.
5. Zorama meichher te te hi Lalpa’n hmun khatah a telkhawm tawh dawn a ni. (Hei hi Kohhran a ni)
6. He meichher telkhawm hi ‘Eng tak’ a ni ang a, khawvel hmun hrang hrangah chhit en a ni ang.
ISRAEL FATE CHUNGA ZOFATE MAWHPHURHNA
1. Israel fate khu thlarau lama kaiharh tur leh tiharh turin Lalpa’n Zofate hi a ruat tlat a ni.
2. Israel fate khuan Zofate hi an la thik em em dawn.
3. “In pi leh pute’n an khenbeh tak Isua kha in nghah Messia chu a ni e” tiin Zofate hian Israel fate hnenah an la sawi dawn a ni.
4. “Chia sawi tham lohte chu hmangin ka thiktir ang che u a;
2. Israel fate khuan Zofate hi an la thik em em dawn.
3. “In pi leh pute’n an khenbeh tak Isua kha in nghah Messia chu a ni e” tiin Zofate hian Israel fate hnenah an la sawi dawn a ni.
4. “Chia sawi tham lohte chu hmangin ka thiktir ang che u a;
Chi fing lote chu hmangin ka tithinur ang che u,” (Rom 10:19)
leh Deuteronomy Bung 28 te hi Zofate chunga Lalpa thu a ni.
5. Pathian thuthlung kan zawm phawt chuan, hnam zawng zawnga ‘Hnam chungnung ber’ah leh ‘A mei lam’ ni tawh lo vin ‘A lu lam’ ah Lalpa’n Zofate hi a dah dawn a ni.
6. Luka 15 thua Fapa Tlan Bo, a pain ‘Puan tha ber, pheikhawk leh zungbun tha ber bertea’ a chei ang khan Lalpa’n nasa takin Zoram hi a cheiin a thuam dawn a ni.
SOUTH VANLAIPHAI KHAW CHUNGCHANG BIKA A SAWILAWKTE
5. Pathian thuthlung kan zawm phawt chuan, hnam zawng zawnga ‘Hnam chungnung ber’ah leh ‘A mei lam’ ni tawh lo vin ‘A lu lam’ ah Lalpa’n Zofate hi a dah dawn a ni.
6. Luka 15 thua Fapa Tlan Bo, a pain ‘Puan tha ber, pheikhawk leh zungbun tha ber bertea’ a chei ang khan Lalpa’n nasa takin Zoram hi a cheiin a thuam dawn a ni.
SOUTH VANLAIPHAI KHAW CHUNGCHANG BIKA A SAWILAWKTE
(i) “Tuikhura tuite hi in chawi tawh lo vang a, khawlai-ah tui in chawi tawh zawk ang.” Hemi a sawi lai hunah hian a thu puan lawk hi mi tumahin an awih lo va, an nuihzat hle zawk a ni. Mahse, hemi a sawi atanga kum 20 vel hnuah PHE Deptt. chuan khawlaiah ngei tui chu an rawn pe ta a ni.
(ii) “Khuaah hian buh ‘Faisa’ an rawn dah ang a, chu chu in ei tawh mai dawn a ni.” Hei pawh hi khang hun lai, a sawi lai hun kha chuan tumah, awih a ram an awm lo. Thenkhatte phei kha chuan fiamthu thawh nan an hmang mai mai a ni. Zoram khawi hmunah mah Ration Buhfai (Faisa) sem a la ni ngai lo va, Buh deng khawl pawh a la awm hek lo. Chuvangin, he thu pawh hi a hun lai kha chuan rin harsa tak tur a ni reng a ni. Amaherawhchu, kum tam a liam hmain Retailer kaltlangin Sorkar atangin Buh ‘Faisa’ a lo thleng ta mai a ni.
(iii) “Hetah hian Tawlailir kawng a la kal ang a, Buh te hi in chhip phurh tawh lo vang.” Hei hi South Vanlaiphai leilet kam hrul zela Motor kawng lo awm tur a sawilawkna a ni. Keimahni leilet kam ngeiah pawh ding chunga kawkin,”Hetah hian Tawlailir kawng a la kal ang” tiin a sawi. He a thusawi pawh hi Mihlim rui, ‘a let der’ tawh thu sawiah ngaih mai mai a ni. Mahse, a thu puan lawk atanga kum 10 dawn hnuah, a kawhna hmun chiahah chuan PWD te’n kawng an lai tlang ta a ni.
(iv) “Hnahchang lui tui hi in la tlanin, in la chawi dawn a ni.” He “Hnahchang lui tui” a tih hi South Vanlaiphai khaw bula awm a ni. Khatia 1966-a Mizoram a buai takah khan Sipai hlaua tlanchhiatna hmun atan he lui kam hi hman a ni a. Hnahchang lui tui chu kan tlanin, kan chawi ta ngei a ni.
(v) “Darzo khuaah hian Lalpa’n ‘Ban kaw ruak’ min hmuhtir a ni.” Darzo khua hi South Vanlaiphai khaw thenawm a ni a. S.Vanlaiphai atang hian Mel 5 vela hla a ni. Darzo leh S.Vanlaiphai (Leilet) hi Lal (Mizo Chief) pakhat awpna hnuaiah an awm thin a. Pu F.Lalkhama, Fanai lal chuan he khaw pahnih hi a awp thin a ni. Khatia ram buai vanga khuate sawikhawm (Grouping) an han nih khan, Darzo khua pawh hi S.Vanlaiphai Grouping Centre-ah sawikhawm a ni a. Tichuan, Darzo khuain an in an rauhsan takte chu Sipaite khan thiat vek turin an ti a. Tin, an In-te chu luah leh mai theih loh turin Ban-te thlengin an phawitir vek a ni.
(vi) “Saibuchhuah hi hmun pawimawh tak a la ni ang a, khawl ropui tak pawh bun a la ni ang” Saibuchhuah tih hi hmun hming a ni a. Chhimtuipui (Kolodyne) kam, Rotlang ‘E’ (Lunglei District) ram zawna awm a ni. He thu a sawi atanga kum 35 dawnah he Saibuchhuah ram panna kawng hi laih a ni a, Saibuchhuah hi Balu tha tak lakna hmun a lo ni ta a ni. Khawl ropui erawh chu bun a la ni rih lo.
Engpawhnise, keimahni khua leh a chheh vel khuate’n heng a thupuan leh hrilhlawknate hi kan hre zing mawlh mawlh tlang vek a. A lo sawi lawk ang ngei zelin “a thleng dik” tih tur leh chung chu kan mit ngeia kan hmuh bawk si avangin “A lo mak hle mai” kan ti ta a ni.
(ii) “Khuaah hian buh ‘Faisa’ an rawn dah ang a, chu chu in ei tawh mai dawn a ni.” Hei pawh hi khang hun lai, a sawi lai hun kha chuan tumah, awih a ram an awm lo. Thenkhatte phei kha chuan fiamthu thawh nan an hmang mai mai a ni. Zoram khawi hmunah mah Ration Buhfai (Faisa) sem a la ni ngai lo va, Buh deng khawl pawh a la awm hek lo. Chuvangin, he thu pawh hi a hun lai kha chuan rin harsa tak tur a ni reng a ni. Amaherawhchu, kum tam a liam hmain Retailer kaltlangin Sorkar atangin Buh ‘Faisa’ a lo thleng ta mai a ni.
(iii) “Hetah hian Tawlailir kawng a la kal ang a, Buh te hi in chhip phurh tawh lo vang.” Hei hi South Vanlaiphai leilet kam hrul zela Motor kawng lo awm tur a sawilawkna a ni. Keimahni leilet kam ngeiah pawh ding chunga kawkin,”Hetah hian Tawlailir kawng a la kal ang” tiin a sawi. He a thusawi pawh hi Mihlim rui, ‘a let der’ tawh thu sawiah ngaih mai mai a ni. Mahse, a thu puan lawk atanga kum 10 dawn hnuah, a kawhna hmun chiahah chuan PWD te’n kawng an lai tlang ta a ni.
(iv) “Hnahchang lui tui hi in la tlanin, in la chawi dawn a ni.” He “Hnahchang lui tui” a tih hi South Vanlaiphai khaw bula awm a ni. Khatia 1966-a Mizoram a buai takah khan Sipai hlaua tlanchhiatna hmun atan he lui kam hi hman a ni a. Hnahchang lui tui chu kan tlanin, kan chawi ta ngei a ni.
(v) “Darzo khuaah hian Lalpa’n ‘Ban kaw ruak’ min hmuhtir a ni.” Darzo khua hi South Vanlaiphai khaw thenawm a ni a. S.Vanlaiphai atang hian Mel 5 vela hla a ni. Darzo leh S.Vanlaiphai (Leilet) hi Lal (Mizo Chief) pakhat awpna hnuaiah an awm thin a. Pu F.Lalkhama, Fanai lal chuan he khaw pahnih hi a awp thin a ni. Khatia ram buai vanga khuate sawikhawm (Grouping) an han nih khan, Darzo khua pawh hi S.Vanlaiphai Grouping Centre-ah sawikhawm a ni a. Tichuan, Darzo khuain an in an rauhsan takte chu Sipaite khan thiat vek turin an ti a. Tin, an In-te chu luah leh mai theih loh turin Ban-te thlengin an phawitir vek a ni.
(vi) “Saibuchhuah hi hmun pawimawh tak a la ni ang a, khawl ropui tak pawh bun a la ni ang” Saibuchhuah tih hi hmun hming a ni a. Chhimtuipui (Kolodyne) kam, Rotlang ‘E’ (Lunglei District) ram zawna awm a ni. He thu a sawi atanga kum 35 dawnah he Saibuchhuah ram panna kawng hi laih a ni a, Saibuchhuah hi Balu tha tak lakna hmun a lo ni ta a ni. Khawl ropui erawh chu bun a la ni rih lo.
Engpawhnise, keimahni khua leh a chheh vel khuate’n heng a thupuan leh hrilhlawknate hi kan hre zing mawlh mawlh tlang vek a. A lo sawi lawk ang ngei zelin “a thleng dik” tih tur leh chung chu kan mit ngeia kan hmuh bawk si avangin “A lo mak hle mai” kan ti ta a ni.
CHAKMA CHUNGCHANG LEH PHAWNGPUI TLANG
1. “Chakma-te khu Lalpa’n Zoram atangin ABOR ramah a thiar chhuak a nih khu, a la bang tlem te pawh khu nakinah chuan in la buaipui ang.”
2. “Phawngpui Tlang hi Zorama tlang sang ber a nih angin ‘Hmun Pawimawh’ takah buatsaih a la ni ang.”
1. “Chakma-te khu Lalpa’n Zoram atangin ABOR ramah a thiar chhuak a nih khu, a la bang tlem te pawh khu nakinah chuan in la buaipui ang.”
2. “Phawngpui Tlang hi Zorama tlang sang ber a nih angin ‘Hmun Pawimawh’ takah buatsaih a la ni ang.”
_____________________________________________________
PU SAIKHUMA HRILHLAWKNA KA HMUH DAN:
Aw le, khingte khi Pu Saikhuma hnena Pathianin Zoram chungchang thu a hriattirte chu an ni a. Ngun taka chhiar chuan hun kal tawh chungchangte kha a dik hle a ni. '66 rambuai te, S. Vanlaiphai chungchangte pawh. Chuvangin, hmalam hun pawh a dik leh ngei dawn a ni.
Tichuan, kan tunlai boruak han thlirin kan hma lawkah hian hun danglam tak engemaw lo thleng tur awm tlata hriatna i nei em? Chutiang chu an awm belh zel a sin! Tin, kan Zoram nun dan lutuk han en hian ‘Thim Thuah Hnihna’ hi kan hlat vak tawh loh hmel khawp mai. Chutih rual chuan kan Pathian hi ‘Fair’ taka thil ti thin a nih vangin ‘inralrinna’ (warning) pe hmasa lovin a mite a thunun ngai lo va, Thuthlung Hlui hun lai ata tawh ramah chhiatna a thlentir dawn apiangin ‘Tlangau’ a tir thin.
Zoram pawh hian chu chu kan ngaihven a pawimawh hle a ni, hman kum lawka Nagaland atanga Pathian mi tirh lo kalte pawh khan Zoram tan ‘Warning’ an rawn keng a nih kha.
Dik takin Lalpa PATHIAN chuan a rawngbawltu,
Tichuan, kan tunlai boruak han thlirin kan hma lawkah hian hun danglam tak engemaw lo thleng tur awm tlata hriatna i nei em? Chutiang chu an awm belh zel a sin! Tin, kan Zoram nun dan lutuk han en hian ‘Thim Thuah Hnihna’ hi kan hlat vak tawh loh hmel khawp mai. Chutih rual chuan kan Pathian hi ‘Fair’ taka thil ti thin a nih vangin ‘inralrinna’ (warning) pe hmasa lovin a mite a thunun ngai lo va, Thuthlung Hlui hun lai ata tawh ramah chhiatna a thlentir dawn apiangin ‘Tlangau’ a tir thin.
Zoram pawh hian chu chu kan ngaihven a pawimawh hle a ni, hman kum lawka Nagaland atanga Pathian mi tirh lo kalte pawh khan Zoram tan ‘Warning’ an rawn keng a nih kha.
Dik takin Lalpa PATHIAN chuan a rawngbawltu,
a zawlneite hnenah a thuruk hrilh lovin engmah a ti lovang. - Amosa 3:7
Rambuai (1966) leh S.Vanlaiphai chungchang thu Pu Saikhuma’n a lo sawi lawk zawng zawngte kha a thlen dik em avangin ‘Thim Thuah Hnihna’ leh ‘Zoram Khawvar’ lo thleng tur a sawilawkte pawh hi a lo thleng dik leh ngei ang tih hi a rinawm hle a ni. Pu Saikhuma hnena Lalpa’n ‘Thim Thuah Hnihna’ a hmuhtir ang hian, khawchhak lam atanga Hnam Kawlh/Ral lo lian tur hi Pastor chhawna leh Pu Chawngkhupa te pawhin an lo sawi ve ngei avangin a rintlak lehzual a ni.
1. Pastor Chhawna: “Khawthlang diar khim leh khawchhak diar khim hnuaian kan ram a lut dawn ngei a, chumi chuan kan ram hmel fel liah puin a talchhuak dawn tih ka nghak reng a ni. Zoram, i ke chu Lalpa chungah nghat tlat rawh” tiin. Khawthlang diar khim a tih te hi Vai-ho khu ni ngeiin a rinawm a, tin, khawchhak diar khim a tih te pawh hi China-ho khi an nih ngei a rinawm. India leh China inbeihna nasa tak hnuaiah Zoram a lut ngei ang a, chumi zarah chuan kan ram hi mak tak leh felfai takin India awpbehna lak ata a talchhuak hlauh dawn niin a lang.
3. Pu Chawngkhupa : “Ngawi teh u, nizan chu ka mumang niin ka hria, thenkhat chuan ‘Inlarna’ an ti ang. Khawchhak lam atang khian ‘Zawng Hmaisen’ hi lei vang dapin an lo chhuk thla chiam mai a, an vir em em a, ei tur reng reng hi an ei duak duak mai a, ka kuta ei tur ka ken pawh chu min dil zel mai a”
Tin, anni bakah hian khawchhak lam atanga ral lo lian tur hriattirna dawng hi midangte pawh an awm nual bawk. Tunhma hma deuha ‘Khawchhak Lungpui’ lo lum tur hlauva insaseng ta ‘Pu Lalzawna Pawl’ te hlauh pawh kha Lungpui tak tak ni lovin, he huna thil lo thleng tur hi a ni zawk mai lo maw tia ngaite pawh an awm bawk a ni.
Mi thenkhat hnena Pathianin Zoram ‘Thim Thuah Hnihna’ lo thleng tur chungchang, ‘Khawchhak Ral’ lo lian tur a hmuhtir hi mi thil chik mite chuan ‘China’ an nih an ring ber. India leh China hi khawvel sumdawnna lamah nasa taka thang lianin, an iner nasa hle a, tin, ramri chungchang thu avang hian an inkarah, chhungril takah boruak rit tak a inmung ru reng bawk. A bik takin Jammu and Kashmir leh Arunachal Pradesh chungchangah hian China rilru hi a za ru hle tih hi khawvel hriat a ni. Tin, tunhnai hian China sipaite hi an huangtau sawt riau a, ramri rawn pelin India tana ngaihmawhawm deuh taka khawsak an ching viau a ni tih tunlai Chanchin Thar-ah an puang ta zeuh zeuh bawk.
Tin, Indian Defense Review Editor, Bharat Verma phei chuan kum 2012 hma ngeiin China hian India hi a beih a ring a, he thu hi Internet-ah chhiar tur a tam hle a, inhnialna pawh a chawkchhuak viau bawk a ni. China hian India a beih chuan ram hrang hrang a nghawng ngei ang a, chu chuan Indopui III-na a chawkchhuak mai ang tih hlauthawng ru tam tak an awm bawk a ni. Engpawhnise, Bharat Verma thuziak hi Pathian hnen atanga a dawn a ni nge ni lo tih kan hriatpui loh vangin a kum thu – 2012 hi chu rin bur tura han tarlang ka ni lo va, thleng dik thei, thleng dik lo thei a ni. Amaherawhchu, ‘Thim Thuahna Hnihna’ lo thleng tur Pu Saikhuma hrilhlawkna-a ‘Khawchhak Hnam Kawlh’ tih kan hmuh te, Pastor Chhawna’n ‘Khawchhak Diar Khim’ a sawi te leh Pu Chawngkhupa’n ‘Khawchhak atanga Zawng Hmaisen’ a tihte hi ngun taka han ngaihtuah khawm hian Bharat Verma thuziak pawh hi a dik ngeiin a rinawm a ni. Tin, “2012 hma ngeiin” a tih pawh hi kan sawi theih piah lam nimahse, ngun taka tunlai India-China Defense News han thlir hian kei chuan lo hnawl ngawt chu finthlak berin ka hre lo.
Engpawhnise, Zoramin rinna leh thlarauva mi ropui kan neih, Pu Saikhuma leh Pu Chawngkhupa leh Pastor Chhawna te hnena hriattirna thu inang petu kan Pathian hian dawt thu ringawt chu a hriattir hauh lo vang. “Dik takin Lalpa PATHIAN chuan a rawngbawltu, a zawlneite hnenah a thuruk hrilh lovin engmah a ti lovang.” tih ziak ang khan Zorama ‘Hun Thim’ lo thleng turah hian mipuite kan inralrina, kan lo inpuahchah thiam theih nan a lo hriattir lawk zawk a nih a rinawm hle. Chuvangin, he ‘Hun Thim’ hmachhawn tur hian rinna leh thlarauva lo inbuatsaih hi kan tih tur pawimawh tak a ni ta!
Pu Saikhuma hnena Pathian hrilhlawkna lo thlen dikzia chu Rambuai (1966) leh S.Vanlaiphai chungchangah kan hre ta a. Tin, thil mak leh ropui tak dang leh chu ‘Look East Policy’ a lo hmu lawk vek hi a ni kan ti thei ang. Kan hriat theuh angin India Sorkar chuan a innghahna ber, USSR chu a lo kehdarh tak avangin khawchhak lam ram, South East Asia ram (ASEAN)-te nena insumdawn tawnna tur Policy ropui tak, China ram economics pawh nghawng lawih phak ‘Look East Policy’ chu a duang chhuak a. India hmar chhak ram hi sumdawnna atan inkalpawhna tur ringawt ni mah ila, thil kal fuh dan azirin kawng tam takah hma kan sawn phah thei a ni.
Look East Policy avang hian India hmarchhak ram State hrang hrangah Airports, Railways leh Kawngpui tha zawk siam lamah India Sorkar chuan nasa takin hma a la mek a. South East Asia ram hrang hrangte nena insumdawn tawnna lian tak kalpui tur a nih avangin Pu Saikhuma’n, “Zoram kawngpui kawtchhuah hi ‘Hmar lam’ ni tawh lo vin, ‘Chhim lam’ a ni tawh zawk ang.....” tia a lo sawilawkte hi a dikzia a lang chho mek zel a ni. Rambuai (1966) hma lam daih tawh atanga Mizo pa-in India Look East Policy lo piang tur a lo hmu lawk vek mai hi a makin a ropui hle a ni.
Tun hmain Pu Saikhuma hi ka lo hre ngai hauh lo va. Amaherawhchu, July 2009 khan a Hrilhlawkna Bu chu ka chhiar fuh ta hlauh mai a. Ka chhiar phat atangin ‘Pathian atanga lo chhuak – Hrilhlawkna Nung’ a ni tih ka pawm nghal thlap a ni. Tin, heng thil Lalpa’n a hmuhtir leh a hriattirte hi a dik ngei a ni tih chiang tur khawpin 1995 atang khan chiang tak takin min lo hriattir ve tawh hlawm a, chuvangin, hetiang taka ‘Hrilhlawkna Nung’ a Bu-a chhiar tur lo awm hi ka lawm tak zet a, ‘Zoram Bible’ tih hial mai ka nap a ni! Mihringte ziah theuh theuh, hriak thih theuh theuh ka ti mai.
Pu Saikhuma thih kum leh ka pian kum hi a inrual chiah a. Kan mizia pawh inan deuhna laite pawh awmin ka hria, tih lam ti tlut chi a nih ve hmel a. Tin, kan ram hmuh a lo inang chiah bawk nen, chuvangin, he lehkhabu hi tuipui lo thei ka ni lo.
Pu Saikhuma thih atanga kum 30 zet hnuah a lo hmuhtir thin ram chu Lalpa’n hetiangin min hmuhtir ve leh a ni:
Rambuai (1966) leh S.Vanlaiphai chungchang thu Pu Saikhuma’n a lo sawi lawk zawng zawngte kha a thlen dik em avangin ‘Thim Thuah Hnihna’ leh ‘Zoram Khawvar’ lo thleng tur a sawilawkte pawh hi a lo thleng dik leh ngei ang tih hi a rinawm hle a ni. Pu Saikhuma hnena Lalpa’n ‘Thim Thuah Hnihna’ a hmuhtir ang hian, khawchhak lam atanga Hnam Kawlh/Ral lo lian tur hi Pastor chhawna leh Pu Chawngkhupa te pawhin an lo sawi ve ngei avangin a rintlak lehzual a ni.
1. Pastor Chhawna: “Khawthlang diar khim leh khawchhak diar khim hnuaian kan ram a lut dawn ngei a, chumi chuan kan ram hmel fel liah puin a talchhuak dawn tih ka nghak reng a ni. Zoram, i ke chu Lalpa chungah nghat tlat rawh” tiin. Khawthlang diar khim a tih te hi Vai-ho khu ni ngeiin a rinawm a, tin, khawchhak diar khim a tih te pawh hi China-ho khi an nih ngei a rinawm. India leh China inbeihna nasa tak hnuaiah Zoram a lut ngei ang a, chumi zarah chuan kan ram hi mak tak leh felfai takin India awpbehna lak ata a talchhuak hlauh dawn niin a lang.
3. Pu Chawngkhupa : “Ngawi teh u, nizan chu ka mumang niin ka hria, thenkhat chuan ‘Inlarna’ an ti ang. Khawchhak lam atang khian ‘Zawng Hmaisen’ hi lei vang dapin an lo chhuk thla chiam mai a, an vir em em a, ei tur reng reng hi an ei duak duak mai a, ka kuta ei tur ka ken pawh chu min dil zel mai a”
Tin, anni bakah hian khawchhak lam atanga ral lo lian tur hriattirna dawng hi midangte pawh an awm nual bawk. Tunhma hma deuha ‘Khawchhak Lungpui’ lo lum tur hlauva insaseng ta ‘Pu Lalzawna Pawl’ te hlauh pawh kha Lungpui tak tak ni lovin, he huna thil lo thleng tur hi a ni zawk mai lo maw tia ngaite pawh an awm bawk a ni.
Mi thenkhat hnena Pathianin Zoram ‘Thim Thuah Hnihna’ lo thleng tur chungchang, ‘Khawchhak Ral’ lo lian tur a hmuhtir hi mi thil chik mite chuan ‘China’ an nih an ring ber. India leh China hi khawvel sumdawnna lamah nasa taka thang lianin, an iner nasa hle a, tin, ramri chungchang thu avang hian an inkarah, chhungril takah boruak rit tak a inmung ru reng bawk. A bik takin Jammu and Kashmir leh Arunachal Pradesh chungchangah hian China rilru hi a za ru hle tih hi khawvel hriat a ni. Tin, tunhnai hian China sipaite hi an huangtau sawt riau a, ramri rawn pelin India tana ngaihmawhawm deuh taka khawsak an ching viau a ni tih tunlai Chanchin Thar-ah an puang ta zeuh zeuh bawk.
Tin, Indian Defense Review Editor, Bharat Verma phei chuan kum 2012 hma ngeiin China hian India hi a beih a ring a, he thu hi Internet-ah chhiar tur a tam hle a, inhnialna pawh a chawkchhuak viau bawk a ni. China hian India a beih chuan ram hrang hrang a nghawng ngei ang a, chu chuan Indopui III-na a chawkchhuak mai ang tih hlauthawng ru tam tak an awm bawk a ni. Engpawhnise, Bharat Verma thuziak hi Pathian hnen atanga a dawn a ni nge ni lo tih kan hriatpui loh vangin a kum thu – 2012 hi chu rin bur tura han tarlang ka ni lo va, thleng dik thei, thleng dik lo thei a ni. Amaherawhchu, ‘Thim Thuahna Hnihna’ lo thleng tur Pu Saikhuma hrilhlawkna-a ‘Khawchhak Hnam Kawlh’ tih kan hmuh te, Pastor Chhawna’n ‘Khawchhak Diar Khim’ a sawi te leh Pu Chawngkhupa’n ‘Khawchhak atanga Zawng Hmaisen’ a tihte hi ngun taka han ngaihtuah khawm hian Bharat Verma thuziak pawh hi a dik ngeiin a rinawm a ni. Tin, “2012 hma ngeiin” a tih pawh hi kan sawi theih piah lam nimahse, ngun taka tunlai India-China Defense News han thlir hian kei chuan lo hnawl ngawt chu finthlak berin ka hre lo.
Engpawhnise, Zoramin rinna leh thlarauva mi ropui kan neih, Pu Saikhuma leh Pu Chawngkhupa leh Pastor Chhawna te hnena hriattirna thu inang petu kan Pathian hian dawt thu ringawt chu a hriattir hauh lo vang. “Dik takin Lalpa PATHIAN chuan a rawngbawltu, a zawlneite hnenah a thuruk hrilh lovin engmah a ti lovang.” tih ziak ang khan Zorama ‘Hun Thim’ lo thleng turah hian mipuite kan inralrina, kan lo inpuahchah thiam theih nan a lo hriattir lawk zawk a nih a rinawm hle. Chuvangin, he ‘Hun Thim’ hmachhawn tur hian rinna leh thlarauva lo inbuatsaih hi kan tih tur pawimawh tak a ni ta!
Pu Saikhuma hnena Pathian hrilhlawkna lo thlen dikzia chu Rambuai (1966) leh S.Vanlaiphai chungchangah kan hre ta a. Tin, thil mak leh ropui tak dang leh chu ‘Look East Policy’ a lo hmu lawk vek hi a ni kan ti thei ang. Kan hriat theuh angin India Sorkar chuan a innghahna ber, USSR chu a lo kehdarh tak avangin khawchhak lam ram, South East Asia ram (ASEAN)-te nena insumdawn tawnna tur Policy ropui tak, China ram economics pawh nghawng lawih phak ‘Look East Policy’ chu a duang chhuak a. India hmar chhak ram hi sumdawnna atan inkalpawhna tur ringawt ni mah ila, thil kal fuh dan azirin kawng tam takah hma kan sawn phah thei a ni.
Look East Policy avang hian India hmarchhak ram State hrang hrangah Airports, Railways leh Kawngpui tha zawk siam lamah India Sorkar chuan nasa takin hma a la mek a. South East Asia ram hrang hrangte nena insumdawn tawnna lian tak kalpui tur a nih avangin Pu Saikhuma’n, “Zoram kawngpui kawtchhuah hi ‘Hmar lam’ ni tawh lo vin, ‘Chhim lam’ a ni tawh zawk ang.....” tia a lo sawilawkte hi a dikzia a lang chho mek zel a ni. Rambuai (1966) hma lam daih tawh atanga Mizo pa-in India Look East Policy lo piang tur a lo hmu lawk vek mai hi a makin a ropui hle a ni.
Tun hmain Pu Saikhuma hi ka lo hre ngai hauh lo va. Amaherawhchu, July 2009 khan a Hrilhlawkna Bu chu ka chhiar fuh ta hlauh mai a. Ka chhiar phat atangin ‘Pathian atanga lo chhuak – Hrilhlawkna Nung’ a ni tih ka pawm nghal thlap a ni. Tin, heng thil Lalpa’n a hmuhtir leh a hriattirte hi a dik ngei a ni tih chiang tur khawpin 1995 atang khan chiang tak takin min lo hriattir ve tawh hlawm a, chuvangin, hetiang taka ‘Hrilhlawkna Nung’ a Bu-a chhiar tur lo awm hi ka lawm tak zet a, ‘Zoram Bible’ tih hial mai ka nap a ni! Mihringte ziah theuh theuh, hriak thih theuh theuh ka ti mai.
Pu Saikhuma thih kum leh ka pian kum hi a inrual chiah a. Kan mizia pawh inan deuhna laite pawh awmin ka hria, tih lam ti tlut chi a nih ve hmel a. Tin, kan ram hmuh a lo inang chiah bawk nen, chuvangin, he lehkhabu hi tuipui lo thei ka ni lo.
Pu Saikhuma thih atanga kum 30 zet hnuah a lo hmuhtir thin ram chu Lalpa’n hetiangin min hmuhtir ve leh a ni:
ZORAM GENESIS
1. ZORAM LEILUNG HNUAIA HAUSAKNA A DAHTE: Oil, Gas, Rangkachak leh Lunghlu tam tak Lalpa’n a thuhruk zozaite hi kan sawi kan sawi ve thin laite khan thenkhat chuan min nuihzat a ni. A awm ngei a ni tih ka chiang nasa mai si a. Amaherawhchu, finfiahna turin Documentary Proof/Evidence mumal tak nei si hek lo le, miten min nuih liam mai maite pawh kha an demawmin ka hre lo. Pu Saikhuma hun lai phei kha chuan awih a har lehzual ngawt ang!
Tunah erawh zawng, nuihzat kan hlawh ta bik lo vang chu maw! India Sorkar meuh pawhin Mizoram leihnuaia Oil leh Gas zawn leh haichhuah hnaah ‘Global Tender’ hial a chhuah ta reng mai! Hei hi khawvela phochhuah kan nihna pakhat chu a lo ni ta reng mai! Mizoram leilung 58.90% laia zauah Oil leh Gas haichhuahna kua dapin Russia, Ukraine, France Company te bakah ONGC, Reliance leh Oil India Limited-te chu an rawn bung ta mawlh mawlh mai a nih hi! Tin, Vaiho Chanchin Bu-ahte leh Internet lamahte lah chuan “Kuwait of the East” tihte, “Mizoram Floats on Oil and Natural Gas” tihte chu an ziak kur ngei nguai ta mai. Kan ram hruaitu lu ber, kan CM zahawm tak pawhin “Oil chungah kan thu” a ti ta hial a ni! 1995-ah khan Lalpa’n dawt min hrilh lohzia a lanchian zel avang hian a lawmawm tak zet a ni.
Tunah hian Oil leh Gas chu finfiah chian an ni ta phawt a. Kan aupui laia mite’n an awih loh kha thudik a lo ni ang bawk hian Rangkachak leh Lunghlu-te pawh a dahtu Pathianin,”Ka dah a ni” a tih miau avangin tunah hian awih lo mah ila, Oil leh Gas ang bawk hian a dikzia a rawn lang leh mai dawn a ni.
2. RING LO MITE AWPBEHNA HNUAIA KAN AWM CHHUNG CHUAN LALPAN HAICHHUAH A PHAL LO: (Pu Saikhuma chuan ‘Milem Ban Sawm Nei’ tih tawngkam a hmang a, thuhmun tho an ni e.) Zoram lei chhungril hausakna zawng zawngte hi a dahtu Pathian hian ‘Ring lo mite’ kuta luanluhtir a phal lo. Sorkar kan sawi lo, ‘Sakhua’ a ni kan sawi ni. Milem sakhaw be-ho hian Zoram leilung hausakna hi an hui ve thiang lo, heng malsawmna a thuhruk zozaite hi Amah tihtu tak tak kan nih hun atan leh mahni kea kan din hun atan khek khal tlat a ni. Zoram hi Pathiana kan thanharh hunah chauh heng hi haichhuah an ni ang. Tunah zawng heng malsawmna nasa lutuk dawng tur hian kan la in ‘fit’ lo ve. Amah kan theihnghilha, kan hlat phah nan leh tisa nawmsak nan ringawta kan hman a rem ti lo. “Tihnuam tak leh thuawih taka in awm chuan, in rama thil thate hi in ei ang” tih ziak ang khan. (Is. 1:19). Zoram hian a tak taka Pathian Thu kan awih hunah, khawvel hausakna leh ropuinain a tihbuai phak loh nun kan neih hunah a ‘dahtu’ hian min haichhuahtir ang. Chuvangin, tuna Company lian tak takte hian Oil leh Gas tamzia chu an finfiah ngei ang a, nimahsela, an haichhuak lo vang tih hi ka puang e. Han bei zel phawt se la, kan en ang a, kan hria ang chu.
3. “IN LA INDEPENDENT ANG” : He tawngkam hi 1998-ah chiang tak leh fiah takin min hriattir a ni. Hemi kum hian “Zoram Politics-ah Pathian Ram Lo Thleng Rawh Se” tiin ka au ve nasa hle. Ring lo mite awpbehna hnuai ata hi mihring chakna leh remruatna ni lo vin, chunglam thiltihtheihna leh remruatna avang chauhin kan chhuak dawn a ni.
Ram hi luah tûra anmahni khandaiha an lak a ni lo va,
Ram hi luah tûra anmahni khandaiha an lak a ni lo va,
Anmahni bana inchhandam an ni hek lo:
An chunga i lawm avângin
I kut dinglam leh, i ban leh, i hmêl engin a ni zawk. – Sam 44:3
Pathianin Zofate hi leilunga a Lal Ram din tura a buatsaih kan nih vangin ‘Ring lo mite’ hnuai ata min hruaichhuak dawn a ni. Amah rinchhanin, mahni ke-in kan dingchhuak ve tawh ang. Khawvela hnam tinrengte tan taksa leh thlarauvah malsawmna ni turin kan ‘Independent’ dawn a ni. Chu chu keini thawhchhuah ni lo vin, Ama ruahmanna fel tak avangin a lo thleng ang. A hmanrua turte pawh hi an lo la lang ang. ‘Rah chhuah tur Hnam’ kan nih vangin mahni ke-a kan din hi lo theih loh a ni.
Pathianin Zofate hi leilunga a Lal Ram din tura a buatsaih kan nih vangin ‘Ring lo mite’ hnuai ata min hruaichhuak dawn a ni. Amah rinchhanin, mahni ke-in kan dingchhuak ve tawh ang. Khawvela hnam tinrengte tan taksa leh thlarauvah malsawmna ni turin kan ‘Independent’ dawn a ni. Chu chu keini thawhchhuah ni lo vin, Ama ruahmanna fel tak avangin a lo thleng ang. A hmanrua turte pawh hi an lo la lang ang. ‘Rah chhuah tur Hnam’ kan nih vangin mahni ke-a kan din hi lo theih loh a ni.
4. TIHDAM RAWNGBAWLNA: Hei hi khawvela ‘Zoramthar’ phochhuahna tur pawimawh tak pakhat a ni. Hri leh natna khirh zawkte chuan khawvel hi an rawn tuam zel dawn a. Khawvela Doctor thiam ber berte pawhin an tih dam theih loh, tihngaihna an hriat tawh loh damlo leh natna tuar, beidawngte chuan damna duhin min rawn pankhawm tawh dawn a ni. Midangte’n an keng lo vang tihna ni lo vin, a bik takin hei hi kan thalaite kut bik tur a ni tih min hriattir, “In thalaite’n an khawih ang a, an dam zel ang” tiin. (Pu Saikhuma chuan damlo-te chunga kut nghah bakah damdawi atan ‘chil’ kan la hman tur thu a sawi). Heng ho zingah hian khawvela mi hausa pui puite an tel dawn avangin, lawmman leh thilpek hlu tak tak an rawn keng dawn a ni. Tin, damna an chan avangin Lal Isua fak chungin, Kristaa siamtharna changin an haw leh ang. He Rawngbawlna hi leilunga Pathian Ram dinna tur hmanraw tangkai tak a ni ang.
5. MAICHAM PAKHAT: Zoram Khawvar Hun, Zoramtharah chuan mipuite’n ‘Maicham Pakhat’ kan kil za tawh ang. (Pu Saikhuma chuan ‘Meichher’ tiin a sawi) Beram inruksakte, thurin hrangte leh Pawl hrangte an awm tawh lo vang..Lalpa pakhat-ah ‘Pumkhat’ kan ni tawh dawn a ni. Zoramtharah chuan Pawl hrang boruakin hmun a chang pha tawh lo vang. Zoram khawvar hunah chuan engkim mai hi a thar sur mai dawn a ni.
6. KHAWVEL DARTHLALANG: Zoramthar chu mihring din a ni dawn lo va, Pathian thutiam ram anih vangin hnam zawng zawnga hnam chungnung berah Lalpa’n min dah dawn a. Chuvangin, kawng engkimah, ram leh hnam inrelbawlna leh khawtlang nunahte khawvela hnam dangte’n entawnin min rawn zir tawh ang. Chu chu Chanchin Tha vangin a ni ang. “…hnam tin i engah an lo kal ang…” tih ziak ang khan.
7. BIBLE Bu 67-NA: Zoram nihna tur min hriattir dang leh chu ‘Zoram chu Bible Bu 67-na in ni ang” tih hi a ni. Kan Pathian Lehkhabu Thianghlim hi Bu 66 chiah a ni a. (Thuthlung Hlui–39 leh Thuthlung Thar–27 = 66) Bu 66 kher kher a’n ni tlat mai hi mak ka ti em em thin! Rilru-ah Sakawlh number a lo lang nghal kuau mai a, a nuam lo duh khawp mai. Bible an siam lai, an thlankhawm laite khan an fimkhurin an uluk hle si a, Bu 66 kher khera an han chhuah tlat mai hi a mak a ni!
Heti hian min hriattir ta a: Bible hi thu mai a ni a, thu ringawt. Amaherawhchu, heng Bible thute hi tisa-a lo chang tur an ni, a famkimna tur chu. Lal Isua pawh a lo pian hma kum za tam tak atang tawh khan thu-in a lo piang hmasa phawt a, thu hlirin. A tawpah khang thu zawng zawngte kha tisa-ah a lo chang ta a, hmuh theih leh khawih theihin khawvel chhandamtu chu a lo piang ta a ni.“Tin, Thu chu tisaah a lo chang a, kan zingah a awm ta a” tih ziak ang khan. (Joh. 1:14).
Chutiang bawk chuan Zoram hi thu-in kan tlan nasa em em a, thu-ah chuan hausa tak kan ni. Amaherawhchu, kan thusawite chu kan nunin a um pha lo, thu chu a taka nunpuia, tisaa chantir a ngai si! Chuvangin, hun hian thiam a chan hunah chuan Pathian thu kan hriat leh kan sawi thin zawng zawngte chu a takin kan nunpui tawh ang a, kan nunah hmuh tur a awm tawh ang. Hnam dang zawng zawngte’n kan nunzia leh thiltihah Pathian an hmu thei tawh dawn a ni. Chutichuan, Bible Bu 66, thu ringawta ziak chu tisaah lo changin, a famkimna Bu 67-na chu kan nihna a ni tawh ang. Chumi awmzia chu Zoramthar chu Bible Bu 67-na tur a ni. Khawvelin a chhiar tur chu! Holy Bible chhiar ngai lo leh chhiar thiam lo mihring nuai tam takte hian min la chhiar ang a, Zoramah hian Lalpa a awm a ni tih an hre tawh ang a, Pathian thiltihtheihna hmuin Amah an ring tawh ang.
Heti hian min hriattir ta a: Bible hi thu mai a ni a, thu ringawt. Amaherawhchu, heng Bible thute hi tisa-a lo chang tur an ni, a famkimna tur chu. Lal Isua pawh a lo pian hma kum za tam tak atang tawh khan thu-in a lo piang hmasa phawt a, thu hlirin. A tawpah khang thu zawng zawngte kha tisa-ah a lo chang ta a, hmuh theih leh khawih theihin khawvel chhandamtu chu a lo piang ta a ni.“Tin, Thu chu tisaah a lo chang a, kan zingah a awm ta a” tih ziak ang khan. (Joh. 1:14).
Chutiang bawk chuan Zoram hi thu-in kan tlan nasa em em a, thu-ah chuan hausa tak kan ni. Amaherawhchu, kan thusawite chu kan nunin a um pha lo, thu chu a taka nunpuia, tisaa chantir a ngai si! Chuvangin, hun hian thiam a chan hunah chuan Pathian thu kan hriat leh kan sawi thin zawng zawngte chu a takin kan nunpui tawh ang a, kan nunah hmuh tur a awm tawh ang. Hnam dang zawng zawngte’n kan nunzia leh thiltihah Pathian an hmu thei tawh dawn a ni. Chutichuan, Bible Bu 66, thu ringawta ziak chu tisaah lo changin, a famkimna Bu 67-na chu kan nihna a ni tawh ang. Chumi awmzia chu Zoramthar chu Bible Bu 67-na tur a ni. Khawvelin a chhiar tur chu! Holy Bible chhiar ngai lo leh chhiar thiam lo mihring nuai tam takte hian min la chhiar ang a, Zoramah hian Lalpa a awm a ni tih an hre tawh ang a, Pathian thiltihtheihna hmuin Amah an ring tawh ang.
8. TARSIS LAWNG LIANTE: Thim Thuah Hnihna leh Pathianin Zoram a thenfai avanga tawrhna lo thleng tur hi a nasa hle dawn a ni. Thim lo thleng tur thu hi tawite chauhin min hriattir ve a, chu chu “Rambuai ’66 kha chu nep te a ni ang” tih chauhin. A thu hi a tawi hle nanga a nep lo a ni! Chuvangin, Thim Chhah Tak avanga Zoram tlu sawprawp din thar leh tur hian Pathian chuan khawvel ram hausa leh thiltitheite chu hmanrua-ah a hmang dawn a ni. Ram dang mite’n Zoramthar din tur hian an thiamna leh finna te, an sum leh pai tam takte chu an rawn thawhkhawm ang. Tin, kan ram hausakzia hi hnam fing zawkte chuan an hrechiang telh telh ang a, “Tarsis lawng liante chuan hmasak ber an chuh ang.” tih ziak ang khan (Is. 60:9) Zoramah hian tlatlum ber nih inchuh reng rengin an hman hlel dawn a ni.
9. RAM RORELNA: Zoram Khawvar Hun, Zoramthar-ah chuan ‘Ramhlui’ zia leh ‘Kalphung Hlui’ zawng zawngte chu hriat reng a ni tawh lo vang. Pathian Engkimtitheia chuan Zofate hi min siamthar tawh dawn avangin Ram Rorelna-ah pawh ‘Pathian Ram’ a thleng tawh dawn a ni. Chuvangin, Party Politics chuan hmun a chang tawh dawn lo va, ‘Pawl Ram’ a tla vek ang. Ramhlui-ah chuan tling tawka inhria,‘Kei ka ni’ inte an inzuar a, mihringte’n kan thlang mai thin. Zoramthar-ah erawh chuan ‘Lalpa Mi Ruat’ dik takte an rawn dingchhuak tawh dawn a ni. Zoramthar chu ‘Democracy Ram’ a ni dawn lo va, ‘Pathian Lalna Ram’ (Kingdom of God) a nih zawk dawn avangin, Pathian Thu ang zela rorelna ram a ni tawh ang. Chumi awmzia chu ‘I RAM LO THLENG RAWH SE’ kan tiha, tawngtaia kan dil fo hi pek kan ni tawh dawn a ni. Chuvangin, Ram roreltute pawh chu Lalpa tihna-a khatte an ni tawh ang. ( 11. I Ram lo thleng rawh se tihah en rawh)
10. TLANNA FAMKIM : Sap-ho Chanchin Tha rawn ken kha ‘Khawngaihna Chanchin Tha’ a ni a, chu chu Thlarau Chhandamna chauh a ni. Chu bak chu Sap-ho kha kentir an ni lo. Zofate’n kan ken tur erawh chu ‘Tlanna Famkim’ a ni.
He ‘Tlanna Famkim’ hi chiang taka sawifiah tur hi chuan hun tam tak a duh a. Mahse, hei ngei mai hi Pathianin Zoramthar a tundinna tur chhan dik tak anih vangin, tawite tal zeh a ngai a ni.
Genesis 1:26-ah, “Tin, Pathianin, “Kan anpuiin, keimahni ang takin mihring siam ila…” tih hi kan hmu a. Pathian chu Chatuan Mi, nung reng, ‘Thi thei lo’ a ni. Mihring a siam pawh khan a sawi ang ngeiin ama anpui ‘Thi thei lo’ vin a siam a ni. Chumi awmzia chu Adama kha ‘Nung reng tur’ thi thei lo va siam a ni. Tin, chu bakah khawvelah khan ‘Thihna’ a awm lo reng reng a, amaherawhchu, mihring thuawih lohna leh bawhchhiatna avang khan lei hi anchhe dawngin a lo awm ta a, khawvelah thihna a lo lut ta a ni.
Bible chang lar tak Johan 3:16 “Pathianin khawvel a hmangaih em em a…” tihah hian mihring thlarau chauh hmangaih a, mihring thlarau chauh chhandam turin Pathianin a Fapa hi a pe tihna a ni lo. “A hmangaih chu khawvel a ni.” Mihring a siam hma ata tawh, a thilsiam tinrengte chu “Tin, Pathianin chu chu a en a, tha a ti hle a” tih a ni a. Chuvangin, “A Fapa mal neihchhun a pe a” tih hian mihring thlarau chauh chhandam tur bik ni lo vin, a duh taka a siam khawvel pumpui, bawhchhiatna avanga ‘Thihna Anchhia’ lak ata chhandam turin a Fapa mal neihchhun a pe a ni zawk.
I Joh.3:8 ah chuan: “Pathian Fapa lo lan chhan ber chu diabola hnathawhte a tihboral theih nan a ni” tih kan hmu a. Khawvela Diabola hnathawhte lo intanna chu Eden Huan-ah a ni tih kan hria.
He Diabola hnathawh avanga mihring chauh ni lo, leilung pumpuiin anchhia a lo dawn tawh chu hlipkianga, tlanchhuak turin Pathian Fapa chu a lo lang ta a. Kan thlarau chhandamna ringawt a ni lo. Kan taksa leh rilru nen lam, leilung leh a chhunga thil awm zawng zawng, thilsiam zawng zawng tlanna, diabola hnathawh avanga khawvela thihna leh natna, anchhia lo awm ta laka ata chhanchhuahna ‘Tlanna Famkim’ a ni.
Lal Isua lo kal chhan dik tak chu - Pathianin khawvel a siam tirha, tha a tih em em lai dinhmun chu thilsiam zawng zawngte'n kan luah leh theihna turin, Adama bawhchhiatna avanga thihna anchhia chu hlipkiang tura lo kal a ni.
Thil siam zawng zawngte chuan beisei em emin, Pathian fate lo lanna chu an nghakhlel hle si. Thil siam zawng zawngte chu thil lawilo thu thua awmtirin an awm tawh (an duha awm an ni lo va, a awmtirtu avang a ni zawk e; beiseina neiin, thil siam zawng zawngte ngei pawh chu chhiatna bawih ata tihchhuahin an awm ang a, Pathian fate zalenna ropuiah chuan an lut dawn si a. Thil siam zawng zawngte chu tun thlengin rum leh nauvei na tuarin an awmhlawm tih kan hre si a. - Rom 8:19-22
He thuruk hi thilsiam zawng zawngte ngei pawh hian sawi thei se la chuan he zalenna ram ropui tak ‘Tlanna Famkim’ lo thlen hun tur hi an aupui ve nasa hle ang le.
Diabola hnathawhte tihboral a nih hunah chuan, khawvel chu a tirte-a Siamtu duan ang khan a awm leh dawn a ni. Anchhia a bo tawh ang a, thihna leh natna a awm leh tawh ngai lo vang! Thil siam zawng zawngte chuan Pathian fate zalenna ropui takah, chhandamna famkim an chang tawh ang. Kan thlarau chauh ni lo, Taksa Tlanna ngei chu.(Rom 8:23)
Thlarau chhandamna-ah hi chuan kan chiang khawp mai. Mahse, taksa-a min tlanna erawh hi chu pawm harsa kan ti mai lo'ng maw? Thlarau chhandamna thu hi ei nuam kan tih viau laiin Taksa Tlanna hi chu ei harsa kan ti em? Kan Pathian hi thlarau chhandamtu a ni tih awlsam taka kan pawm lai hian kan Taksa Tlanna ah erawh chuan rin harsa kan ti em? Kan Pathian hian thlarau chhandamna ringawt hi duhtawk ta se, Kan Lalpa kha ’taksa’ khera a lo kal a ngai ang em? Kraws thu kan uar em em a, kan aupui nasa. Amaherawhchu, a thihna-ah khan kan duhtawk mai em ni? Khami piaha nunna ber, thawhlehna chungchang, Taksa Tlanna hi kan tuipui pha meuh maw? Lal Isua lo kal chhan ber kha Kraws-a khenbeh tur ringawtin kan ngai emaw tih tur khawpin Kraws thu kan sermon nasat em em lai hian a lo kal chhan dik tak, thihna hneha ’Thawhlehna’ – Taksa Tlanna hi chuan Pulpit-ah hmun a chang pha meuh lo a ang hle!
Dik tak chuan, Tirhkoh Paula meuh pawh khan he ‘Taksa Tlanna’ ram hi a lo hmuchiang em em a, rilrua rum chungin a lo nghak ve fan fan a nih kha.
Chu chang a ni lo, keini ngei pawh, Thlarau hmahruai neitute hian,
He ‘Tlanna Famkim’ hi chiang taka sawifiah tur hi chuan hun tam tak a duh a. Mahse, hei ngei mai hi Pathianin Zoramthar a tundinna tur chhan dik tak anih vangin, tawite tal zeh a ngai a ni.
Genesis 1:26-ah, “Tin, Pathianin, “Kan anpuiin, keimahni ang takin mihring siam ila…” tih hi kan hmu a. Pathian chu Chatuan Mi, nung reng, ‘Thi thei lo’ a ni. Mihring a siam pawh khan a sawi ang ngeiin ama anpui ‘Thi thei lo’ vin a siam a ni. Chumi awmzia chu Adama kha ‘Nung reng tur’ thi thei lo va siam a ni. Tin, chu bakah khawvelah khan ‘Thihna’ a awm lo reng reng a, amaherawhchu, mihring thuawih lohna leh bawhchhiatna avang khan lei hi anchhe dawngin a lo awm ta a, khawvelah thihna a lo lut ta a ni.
Bible chang lar tak Johan 3:16 “Pathianin khawvel a hmangaih em em a…” tihah hian mihring thlarau chauh hmangaih a, mihring thlarau chauh chhandam turin Pathianin a Fapa hi a pe tihna a ni lo. “A hmangaih chu khawvel a ni.” Mihring a siam hma ata tawh, a thilsiam tinrengte chu “Tin, Pathianin chu chu a en a, tha a ti hle a” tih a ni a. Chuvangin, “A Fapa mal neihchhun a pe a” tih hian mihring thlarau chauh chhandam tur bik ni lo vin, a duh taka a siam khawvel pumpui, bawhchhiatna avanga ‘Thihna Anchhia’ lak ata chhandam turin a Fapa mal neihchhun a pe a ni zawk.
I Joh.3:8 ah chuan: “Pathian Fapa lo lan chhan ber chu diabola hnathawhte a tihboral theih nan a ni” tih kan hmu a. Khawvela Diabola hnathawhte lo intanna chu Eden Huan-ah a ni tih kan hria.
He Diabola hnathawh avanga mihring chauh ni lo, leilung pumpuiin anchhia a lo dawn tawh chu hlipkianga, tlanchhuak turin Pathian Fapa chu a lo lang ta a. Kan thlarau chhandamna ringawt a ni lo. Kan taksa leh rilru nen lam, leilung leh a chhunga thil awm zawng zawng, thilsiam zawng zawng tlanna, diabola hnathawh avanga khawvela thihna leh natna, anchhia lo awm ta laka ata chhanchhuahna ‘Tlanna Famkim’ a ni.
Lal Isua lo kal chhan dik tak chu - Pathianin khawvel a siam tirha, tha a tih em em lai dinhmun chu thilsiam zawng zawngte'n kan luah leh theihna turin, Adama bawhchhiatna avanga thihna anchhia chu hlipkiang tura lo kal a ni.
Thil siam zawng zawngte chuan beisei em emin, Pathian fate lo lanna chu an nghakhlel hle si. Thil siam zawng zawngte chu thil lawilo thu thua awmtirin an awm tawh (an duha awm an ni lo va, a awmtirtu avang a ni zawk e; beiseina neiin, thil siam zawng zawngte ngei pawh chu chhiatna bawih ata tihchhuahin an awm ang a, Pathian fate zalenna ropuiah chuan an lut dawn si a. Thil siam zawng zawngte chu tun thlengin rum leh nauvei na tuarin an awmhlawm tih kan hre si a. - Rom 8:19-22
He thuruk hi thilsiam zawng zawngte ngei pawh hian sawi thei se la chuan he zalenna ram ropui tak ‘Tlanna Famkim’ lo thlen hun tur hi an aupui ve nasa hle ang le.
Diabola hnathawhte tihboral a nih hunah chuan, khawvel chu a tirte-a Siamtu duan ang khan a awm leh dawn a ni. Anchhia a bo tawh ang a, thihna leh natna a awm leh tawh ngai lo vang! Thil siam zawng zawngte chuan Pathian fate zalenna ropui takah, chhandamna famkim an chang tawh ang. Kan thlarau chauh ni lo, Taksa Tlanna ngei chu.(Rom 8:23)
Thlarau chhandamna-ah hi chuan kan chiang khawp mai. Mahse, taksa-a min tlanna erawh hi chu pawm harsa kan ti mai lo'ng maw? Thlarau chhandamna thu hi ei nuam kan tih viau laiin Taksa Tlanna hi chu ei harsa kan ti em? Kan Pathian hi thlarau chhandamtu a ni tih awlsam taka kan pawm lai hian kan Taksa Tlanna ah erawh chuan rin harsa kan ti em? Kan Pathian hian thlarau chhandamna ringawt hi duhtawk ta se, Kan Lalpa kha ’taksa’ khera a lo kal a ngai ang em? Kraws thu kan uar em em a, kan aupui nasa. Amaherawhchu, a thihna-ah khan kan duhtawk mai em ni? Khami piaha nunna ber, thawhlehna chungchang, Taksa Tlanna hi kan tuipui pha meuh maw? Lal Isua lo kal chhan ber kha Kraws-a khenbeh tur ringawtin kan ngai emaw tih tur khawpin Kraws thu kan sermon nasat em em lai hian a lo kal chhan dik tak, thihna hneha ’Thawhlehna’ – Taksa Tlanna hi chuan Pulpit-ah hmun a chang pha meuh lo a ang hle!
Dik tak chuan, Tirhkoh Paula meuh pawh khan he ‘Taksa Tlanna’ ram hi a lo hmuchiang em em a, rilrua rum chungin a lo nghak ve fan fan a nih kha.
Chu chang a ni lo, keini ngei pawh, Thlarau hmahruai neitute hian,
Fa kan nihna, ‘kan taksa tlanna chu’ nghakin,
keini meuh pawh kan rilruin kan rum bawk si tiin, he hun a nghahhlelhzia hi a lo auchhuahpui hial a ni (Rom 8:23). Tin, Tirhkoh Paula hian Taksa Tlanna leh Thlarau Chhandamna chang kawptu nih a chakzia chu heti hian II Kor. 5:4-ah a sawi bawk.
Keini he awmnaa awmte hi rit phurin kan rum tak zet si a,
Keini he awmnaa awmte hi rit phurin kan rum tak zet si a,
sin lova awm kan duh vang a ni lo va,
sin thuaha awm kan duh vang a ni zawk,
thi thei hi nunna lem zawhin a awm theih nan. He leia Taksa Tlanna ram luah chunga Thlarau Chhandamna chang tho sia awm chu ‘Sin Thuah’ tiin a vuah a ni.
Ngai teh u, thuruk ka hrilh dawn che u hi: Kan zain kan muhil kher lo vang a, nimahsela kan zain tawtawrawt hnuhnung ber rik hunah chuan rei lo teah, mit khap kar lovah tihdanglamin kan awm vek tawh ang; tawtawrawt chu a ri dawn si a, chutichuan mitthite chu tawih thei lova kaihthawhin an awm ang a, keini pawh tihdanglamin kan awm tawh ang. - I Kor.15:51-52
Tirhkoh Paula chuan he hun lo thleng tur - Taksa Tlanna hi ‘Thuruk’ a ti. Mihringte thlarau ni lo vin, mihringte tisa, taksa ngei hi tihdanglam tur chu a ni. Chu tihdanglamna chuan Taksa hi Thlarauah a chantir dawn tihna ni lo vin, Thih theih lohna nun nei turin kan taksa a tidanglam zawk dawn a ni. Mit khap kar lovah tihdanglamin kan awm ang.
Unau te u, “Tisa leh thisen hian Pathian ram chu a luah thei lo vang a; tawih thei hian tawih thei lo chu a luah hek lo vang,”… - I Kor.15:50
He tawih thei hian tawih theih lohna a sin tur a ni a, he thi thei pawh hian thih theih lohna a sin bawk tur a ni. - I Kor.15:53
Tisa leh thisen hian Pathian ram chu a luah theih loh avangin tihdanglamin kan awm ang. Heta “Tisa leh thisen…” a tih hi mihring hmasa, mihring hlui a ni. Chu mihring hlui chu anchhe dawng a nih tlat avangin tihdanglam a ngai, Eden bawhchhiatna zungzamin a fanchhuah a ni a. Chu mihring hlui tak chu mihring tharin a thlak dawn a ni. Mihring thi thei kha thi thei tawh lo, tawih thei taksa kha tawih thei tawh lo tura tihdanglam kan nih tawh dawn avangin thihna chuan kan chungah engmah a tithei tawh lo vang. Ama anpuia a siam, ‘Chatuan mi – Thi thei lo’ kha bawhchhiatna vangin thihna chuan fanchhuak mahsela, Hmelma huhnung ber chu hnu hnuhnungah tihbo a ni ang. Hmangaihna leh khawngaihna-a min tlantu, Tlanna Famkima min tlantu Kan Lalpa Isua Krista chu fakin awm rawh se!
Hmelma hnuhnung ber tihbova awm tur chu thihna hi a ni. (I Kor.15:26)
Aw le, kan Lalpa ngei chu mihring – thi thei anga lo piangin, kan thih aiin Kraws-ah a lo thi tawh a, thihna anchhia ‘Hmelma hnuhnung ber’ chu thlan atangin a lo hneh tawh kha. Hun Hnuhnungah chuan chu kan Lalpa hnehna, ‘Thawhlehna Thiltihtheihna’ chuan ‘thih theih lohna’ - Taksa Tlanna ram chu a rawn tungding tawh ang. Chu ram chu Thlante tan bika ruat a ni. Amaherawhchu, “Sawmte chu tam tak an ni a, thlante erawh chu tlemte an ni,” (Matt. 22:14) a tih tlat avangin he Taksa Tlanna ram luah tur hi tam tak an ni lo vang. Amah vang leh Ama hminga khawvel thila intihnawk duh lote, sual simna tak tak nun neitute, Rinna leh Thuawihna-a nghet taka dingte leh Isua Krista vanga hreawm nasa tak paltlangtute an ni ang, rinawm taka a thuthlung vuan tlatute chu. A nihna takah chuan he ram luahtu turte hi keini lo sawi leh rel theih thil a ni lo. A remruatna-ah kan tel pha ve si lo va, Amahin a thlang mai dawn a ni.
Krista chu mitthi zing ata kaihthawhin a awm a,
Ngai teh u, thuruk ka hrilh dawn che u hi: Kan zain kan muhil kher lo vang a, nimahsela kan zain tawtawrawt hnuhnung ber rik hunah chuan rei lo teah, mit khap kar lovah tihdanglamin kan awm vek tawh ang; tawtawrawt chu a ri dawn si a, chutichuan mitthite chu tawih thei lova kaihthawhin an awm ang a, keini pawh tihdanglamin kan awm tawh ang. - I Kor.15:51-52
Tirhkoh Paula chuan he hun lo thleng tur - Taksa Tlanna hi ‘Thuruk’ a ti. Mihringte thlarau ni lo vin, mihringte tisa, taksa ngei hi tihdanglam tur chu a ni. Chu tihdanglamna chuan Taksa hi Thlarauah a chantir dawn tihna ni lo vin, Thih theih lohna nun nei turin kan taksa a tidanglam zawk dawn a ni. Mit khap kar lovah tihdanglamin kan awm ang.
Unau te u, “Tisa leh thisen hian Pathian ram chu a luah thei lo vang a; tawih thei hian tawih thei lo chu a luah hek lo vang,”… - I Kor.15:50
He tawih thei hian tawih theih lohna a sin tur a ni a, he thi thei pawh hian thih theih lohna a sin bawk tur a ni. - I Kor.15:53
Tisa leh thisen hian Pathian ram chu a luah theih loh avangin tihdanglamin kan awm ang. Heta “Tisa leh thisen…” a tih hi mihring hmasa, mihring hlui a ni. Chu mihring hlui chu anchhe dawng a nih tlat avangin tihdanglam a ngai, Eden bawhchhiatna zungzamin a fanchhuah a ni a. Chu mihring hlui tak chu mihring tharin a thlak dawn a ni. Mihring thi thei kha thi thei tawh lo, tawih thei taksa kha tawih thei tawh lo tura tihdanglam kan nih tawh dawn avangin thihna chuan kan chungah engmah a tithei tawh lo vang. Ama anpuia a siam, ‘Chatuan mi – Thi thei lo’ kha bawhchhiatna vangin thihna chuan fanchhuak mahsela, Hmelma huhnung ber chu hnu hnuhnungah tihbo a ni ang. Hmangaihna leh khawngaihna-a min tlantu, Tlanna Famkima min tlantu Kan Lalpa Isua Krista chu fakin awm rawh se!
Hmelma hnuhnung ber tihbova awm tur chu thihna hi a ni. (I Kor.15:26)
Aw le, kan Lalpa ngei chu mihring – thi thei anga lo piangin, kan thih aiin Kraws-ah a lo thi tawh a, thihna anchhia ‘Hmelma hnuhnung ber’ chu thlan atangin a lo hneh tawh kha. Hun Hnuhnungah chuan chu kan Lalpa hnehna, ‘Thawhlehna Thiltihtheihna’ chuan ‘thih theih lohna’ - Taksa Tlanna ram chu a rawn tungding tawh ang. Chu ram chu Thlante tan bika ruat a ni. Amaherawhchu, “Sawmte chu tam tak an ni a, thlante erawh chu tlemte an ni,” (Matt. 22:14) a tih tlat avangin he Taksa Tlanna ram luah tur hi tam tak an ni lo vang. Amah vang leh Ama hminga khawvel thila intihnawk duh lote, sual simna tak tak nun neitute, Rinna leh Thuawihna-a nghet taka dingte leh Isua Krista vanga hreawm nasa tak paltlangtute an ni ang, rinawm taka a thuthlung vuan tlatute chu. A nihna takah chuan he ram luahtu turte hi keini lo sawi leh rel theih thil a ni lo. A remruatna-ah kan tel pha ve si lo va, Amahin a thlang mai dawn a ni.
Krista chu mitthi zing ata kaihthawhin a awm a,
a thi leh dawn tawh lo tih kan hre si a;
thihna chuan ama chungah thu a nei tawh lo. – Rom 6:9
Krista thawhlehna kan tawmpui tak tak hunah chuan thihna chuan kan chungah thu a nei tawh lo vang. Kan taksa ngei hi thawlehna famkima thuam a ni tawh dawn si a. Taksa ngeiin a ni a thawhleh ni. Thlarau ringawta tho leh a ni si lo. Chu tak chu hun hnuhnunga Tlanna Famkim lo thleng tur chu a ni. Taksa thawhlehna, Taksa Tlanna hi tul lo ni ta se la, taksa ngeia a thawhleh hi a tulna a awm hauh lo, thlarauvin a tho leh ang a, a tawk a ni mai. Nimahsela, diabola hnathawh – khawvela thihna anchhia lo lut chu a hlihkiana, a tihboral theih nana lo kal a ni si a. “Taksain a lo kal a, Taksain a thi a, Taksain a tho leh a ni.” Nia, he thawhlehna tak tak hi zawng, Zirtirte meuh tan pawh rin a harsa a ni ang e….
Nimahsela rapthlak an ti em em a, an hlau va, thlarau hmu-ah an inruat a.
Krista thawhlehna kan tawmpui tak tak hunah chuan thihna chuan kan chungah thu a nei tawh lo vang. Kan taksa ngei hi thawlehna famkima thuam a ni tawh dawn si a. Taksa ngeiin a ni a thawhleh ni. Thlarau ringawta tho leh a ni si lo. Chu tak chu hun hnuhnunga Tlanna Famkim lo thleng tur chu a ni. Taksa thawhlehna, Taksa Tlanna hi tul lo ni ta se la, taksa ngeia a thawhleh hi a tulna a awm hauh lo, thlarauvin a tho leh ang a, a tawk a ni mai. Nimahsela, diabola hnathawh – khawvela thihna anchhia lo lut chu a hlihkiana, a tihboral theih nana lo kal a ni si a. “Taksain a lo kal a, Taksain a thi a, Taksain a tho leh a ni.” Nia, he thawhlehna tak tak hi zawng, Zirtirte meuh tan pawh rin a harsa a ni ang e….
Nimahsela rapthlak an ti em em a, an hlau va, thlarau hmu-ah an inruat a.
Tin, ani chuan an hnenah, “Engati nge in mangan?
Engah nge in rilruah rinhlelhna a lo awm?
Ka kutte, ka kephahte hi en rawh u, hei keimah ngei kha ka nih hi!
Mi dek ula, en rawh u;
mi hmuh ang hian thlarauvin tisa leh ruh a nei lo ve,” a ti a - Luka 24:37-39
Hei ngei hi taksa tlanna – ‘Tlanna Famkim’ kan chan tur chu a ni. He khawvela a lenlai khan kan Lal Isua kha Pathian leh mihring famkim nihna nei kawp a ni a. A thawhleh hnuah pawh khan chu tho chu. Danglamna pakhat erawh a nei ta! Chu chu mihring nihna famkim nena a thawhleh hnu kha chuan ‘Thihna’-in a chungah thu reng a nei tawh lo! Mihring ni chungin ‘Thi thei lo’ a ni tawh. Kan hrethiam em aw? He hun ropui em em lo thleng turah hian ei leh bar mi, riltam thei mihring famkim kan la ni dawn tho a ni.
“Hetah englo ei tur in nei em?” a ti a.
Hei ngei hi taksa tlanna – ‘Tlanna Famkim’ kan chan tur chu a ni. He khawvela a lenlai khan kan Lal Isua kha Pathian leh mihring famkim nihna nei kawp a ni a. A thawhleh hnuah pawh khan chu tho chu. Danglamna pakhat erawh a nei ta! Chu chu mihring nihna famkim nena a thawhleh hnu kha chuan ‘Thihna’-in a chungah thu reng a nei tawh lo! Mihring ni chungin ‘Thi thei lo’ a ni tawh. Kan hrethiam em aw? He hun ropui em em lo thleng turah hian ei leh bar mi, riltam thei mihring famkim kan la ni dawn tho a ni.
“Hetah englo ei tur in nei em?” a ti a.
Tin, sangha rawh hrang khat an pe a.
Tin, a la a, an hmaah chuan a ei ta a. - Luka 24:41-43
A thawhleh hnu pawhin a ril a la tam tlat zuk nia! An hmaah, an mithmuh ngeia sangha rawh a ei kherna chhan hi ngun takin i ngaihtuah tawh ngai em? Mihring nihna dik tak nena tho leh a nihzia lantir a duh a ni! Thawhlehna hi thlarau ni lo vin ‘Taksa’ a ni! Riltam thei, ei tur mamawh, ei leh bar mi ni chung sia thi thei tawh lo taksa put hi ‘Taksa Tlanna’ chu a ni, a va ropui em! Thlan atangin kan Lalpa chu thihna hnehin, taksa ngeiin a tho leh a, chu tho leh taksa ngei chuan riltamin ei tur a lam a, a zirtirte hmaah, an mithmuh lai ngeiin a ei ta a nih kha! Riltam hria, ei leh bar mi nimahse, thihna chuan a chungah engmah reng a ti thei tawh si lo, thihna chu a hneh tawh si a! Chu chu nang leh keia ai a awhna, min tlanna chu a ni. He thu ngaihtuah hian lawmna sawifiah hleih theih loh avangin thinlung a tap thin! Kan Lalpa min tlanna thuk leh rilzia hi tuinnge sawifiah thei ang le?
Khawngaihna Chanchin Tha chu rinna avanga khawngaihnaa kan Thlarau Chhandamna thu a ni a, chu chuan vanram min kawhhmuh a. Tlanna Famkim erawh chu he leilung khawvel ngeia ‘Taksa Tlanna’ ram luah thu a ni zawk. He Taksa Tlanna hian Khawngaihna Chanchin Tha hi a rawn ‘sinthuah’ chiah a ni. Chu mi awmzia chu Thlarau Chhandamna hi Taksa Tlanna hian a rawn sin thuah ta a, hei hi ‘Sin Thuah Ram’(II Kor. 5:2) kan tih thin chu a ni a, chu chu ‘Tlanna Famkim a ni.
Tunah hian Khawngaihna hun hi a liam mek a, Hunthar, Tlanna Famkim hian a rawn thlak tawh dawn avangin Zoram leh khawvel pumpui hi a insingsa mek a ni. Chuvangin, Zoram pawh hian a tlan thin tuikhuah chu a ruak tawh, a kangchat tawh a ni tih hi a hriat a ngai a, chu chu a pawm thiam a ngai a ni. Pawm duh lo mahse chu tuikhuah-ah chuan tui in tur a awm tawh miau loh avangin tuihal mai loh chu hmabak a nei tawh lo.
Nangma tuibel ata tui in la,
A thawhleh hnu pawhin a ril a la tam tlat zuk nia! An hmaah, an mithmuh ngeia sangha rawh a ei kherna chhan hi ngun takin i ngaihtuah tawh ngai em? Mihring nihna dik tak nena tho leh a nihzia lantir a duh a ni! Thawhlehna hi thlarau ni lo vin ‘Taksa’ a ni! Riltam thei, ei tur mamawh, ei leh bar mi ni chung sia thi thei tawh lo taksa put hi ‘Taksa Tlanna’ chu a ni, a va ropui em! Thlan atangin kan Lalpa chu thihna hnehin, taksa ngeiin a tho leh a, chu tho leh taksa ngei chuan riltamin ei tur a lam a, a zirtirte hmaah, an mithmuh lai ngeiin a ei ta a nih kha! Riltam hria, ei leh bar mi nimahse, thihna chuan a chungah engmah reng a ti thei tawh si lo, thihna chu a hneh tawh si a! Chu chu nang leh keia ai a awhna, min tlanna chu a ni. He thu ngaihtuah hian lawmna sawifiah hleih theih loh avangin thinlung a tap thin! Kan Lalpa min tlanna thuk leh rilzia hi tuinnge sawifiah thei ang le?
Khawngaihna Chanchin Tha chu rinna avanga khawngaihnaa kan Thlarau Chhandamna thu a ni a, chu chuan vanram min kawhhmuh a. Tlanna Famkim erawh chu he leilung khawvel ngeia ‘Taksa Tlanna’ ram luah thu a ni zawk. He Taksa Tlanna hian Khawngaihna Chanchin Tha hi a rawn ‘sinthuah’ chiah a ni. Chu mi awmzia chu Thlarau Chhandamna hi Taksa Tlanna hian a rawn sin thuah ta a, hei hi ‘Sin Thuah Ram’(II Kor. 5:2) kan tih thin chu a ni a, chu chu ‘Tlanna Famkim a ni.
Tunah hian Khawngaihna hun hi a liam mek a, Hunthar, Tlanna Famkim hian a rawn thlak tawh dawn avangin Zoram leh khawvel pumpui hi a insingsa mek a ni. Chuvangin, Zoram pawh hian a tlan thin tuikhuah chu a ruak tawh, a kangchat tawh a ni tih hi a hriat a ngai a, chu chu a pawm thiam a ngai a ni. Pawm duh lo mahse chu tuikhuah-ah chuan tui in tur a awm tawh miau loh avangin tuihal mai loh chu hmabak a nei tawh lo.
Nangma tuibel ata tui in la,
Nangma tuichhunchhuaha tui thar lam chu. - Thufingte 5:15
Zoram hian kan tuibel dik tak ata tui kan in a ngai ta! Keimahni tuichhunchhuaha tui thar diai chu! Sap-ho tuikhuah – Khawngaihna Chanchin Tha chu a kang chat tan mek a ni! Sap-ho khuan Thlarau Chhandamna Thu bak an keng lo kan tih kha. Thlarau Chhandamna thu ringawt hi Zoram hian a dampui zo tawh lo, kan harh hlei thei tawh lo a nih hi! Camping hian kawngro a su tawh lo va, harhna kan chang pha tawh lo va, thlarauva hmasawn zel dan turah kan buai zo tawh a ni. Ringtute hi kan mutthlu nasa lutuk tawh a, kan tisa tial tial a, kan inawi nung zo ta lo a ni ber. Kan duhzawng chu a khawvel tial tial a, Rinna hi kan hlat telh telh a ni. Thi reng si hian nung hming kan pu a, Kohhran dik tak nungchang kan hmu pha tawh lo. Chuvangin, ‘Taksa Tlanna – Tlanna Famkim’ lo chu kalna tur a dang awm lo. Kan duh emaw, duh lo emaw kawng dang zawh tur kan nei lo!
Zofate hi Pathianin a bik takin min enkawl ni berin ka hre thin. Kan pi leh pu te kha tlemte an nih lai khan khawvela sakhaw lian pui pui Bhuddist, Muslim leh Hindu inkarah awm mahse, heng ho lakah hian humhimin tuifinriat ral atang daihin min rawn zawngchhuak a, khawvela hnam ropui tak tak, kristian ni ve tho-te aiin Thlarauvin min khawih nasa lawr lak a, harhna pawh kan chang zing/nasa ber a ni. Mizo te aia Pathian thu buaipui zawk hi a hnam a hnam chuan leilungah hian hnam dang tumah an awm lo. Kan inkhawm tam ber a, kan lam tam ber a, kan tawngtai nasa ber bawk ang. Kohhran pawl chi hrang hrang kan ngah em em a, Pawlchhuak kan tih thlengin ‘Pawl 100’ dawn lai a awm an ti thin! Pathian thua tuihal luat vang leh duh luat vanga heti tak maia kan han chhangchhe viau mai te pawh hi engemawzawng tak chuan Pathian tan pawh hian a ‘lawmawm’ zawk hial awm mang e ka ti hial thin, tam tak chu ‘Duh luat vang’ a ni si a! Amaherawhchu, heng zawng zawngte hi Pathian min buatsaihna, Zofate hian nun tam leh nun tak tak kan zir puitlinna kawng a nih ka ring thin.
Engpawhnise, Zoram hi a nihna-ah a chian hle a ngai a ni. Pathian lakah hian enge mawhphurhna a neih? Zofate laka Pathian thil phut hi enge? Anih leh Kohhran hna pawimawh ber hi enge? Chhanna dik tak chu ‘Chanchin Tha Hril’ hi a ni ringawt. Chanchin Tha hril/Pathian Ram din aia hna pawimawh zawk thil dang engmah a awm thei lo.
Kan tihtur Chanchin Tha puandarh,
Zoram hian kan tuibel dik tak ata tui kan in a ngai ta! Keimahni tuichhunchhuaha tui thar diai chu! Sap-ho tuikhuah – Khawngaihna Chanchin Tha chu a kang chat tan mek a ni! Sap-ho khuan Thlarau Chhandamna Thu bak an keng lo kan tih kha. Thlarau Chhandamna thu ringawt hi Zoram hian a dampui zo tawh lo, kan harh hlei thei tawh lo a nih hi! Camping hian kawngro a su tawh lo va, harhna kan chang pha tawh lo va, thlarauva hmasawn zel dan turah kan buai zo tawh a ni. Ringtute hi kan mutthlu nasa lutuk tawh a, kan tisa tial tial a, kan inawi nung zo ta lo a ni ber. Kan duhzawng chu a khawvel tial tial a, Rinna hi kan hlat telh telh a ni. Thi reng si hian nung hming kan pu a, Kohhran dik tak nungchang kan hmu pha tawh lo. Chuvangin, ‘Taksa Tlanna – Tlanna Famkim’ lo chu kalna tur a dang awm lo. Kan duh emaw, duh lo emaw kawng dang zawh tur kan nei lo!
Zofate hi Pathianin a bik takin min enkawl ni berin ka hre thin. Kan pi leh pu te kha tlemte an nih lai khan khawvela sakhaw lian pui pui Bhuddist, Muslim leh Hindu inkarah awm mahse, heng ho lakah hian humhimin tuifinriat ral atang daihin min rawn zawngchhuak a, khawvela hnam ropui tak tak, kristian ni ve tho-te aiin Thlarauvin min khawih nasa lawr lak a, harhna pawh kan chang zing/nasa ber a ni. Mizo te aia Pathian thu buaipui zawk hi a hnam a hnam chuan leilungah hian hnam dang tumah an awm lo. Kan inkhawm tam ber a, kan lam tam ber a, kan tawngtai nasa ber bawk ang. Kohhran pawl chi hrang hrang kan ngah em em a, Pawlchhuak kan tih thlengin ‘Pawl 100’ dawn lai a awm an ti thin! Pathian thua tuihal luat vang leh duh luat vanga heti tak maia kan han chhangchhe viau mai te pawh hi engemawzawng tak chuan Pathian tan pawh hian a ‘lawmawm’ zawk hial awm mang e ka ti hial thin, tam tak chu ‘Duh luat vang’ a ni si a! Amaherawhchu, heng zawng zawngte hi Pathian min buatsaihna, Zofate hian nun tam leh nun tak tak kan zir puitlinna kawng a nih ka ring thin.
Engpawhnise, Zoram hi a nihna-ah a chian hle a ngai a ni. Pathian lakah hian enge mawhphurhna a neih? Zofate laka Pathian thil phut hi enge? Anih leh Kohhran hna pawimawh ber hi enge? Chhanna dik tak chu ‘Chanchin Tha Hril’ hi a ni ringawt. Chanchin Tha hril/Pathian Ram din aia hna pawimawh zawk thil dang engmah a awm thei lo.
Kan tihtur Chanchin Tha puandarh,
A thlawna pechhuak turin,
Khawvel zawng zawng hi Lalpa ram a nih hma chuan.
Hei hi a ni! Khawvel zawng zawnga a Lalram din turin Zoram hi a ko a ni. Chuvangin, Zoramthar kan tih fo hi heti laia a dung mel 200, a vang mel 100 kan tih bial chhunga ringawta ram lo vei ve em em ringawt hi a ni lo va, Zoramthar hi duh china lo reh bun ngawt chi a ni lo va, mahni hmasial rilru ran chunga Party Politics huangchhunga sawi mai mai chi pawh a ni hek lo. Zorama mihringte lalna ram thiat a, Pathian Lalna ram din turin, rah chhuah tur hnam, Pathian tana ram leh hnam rintlak ni turin Zoramthar hi lo piang tur a ni zawk. Zoramthar chu khawvela hnam tinrengte tan malsawmna kengtu tur a ni si a.
Aw le, tunah hian hun chu a lo hnaih tawh avang leh hun inthlak tur ropui tak avang hian Zoram pumah pawh thlarau boruak hi a chawl thuap ta mai a. Tunlai saptawng thumal lar tak ‘CHANGE’ an tih fo ‘Thlakthlengna’ hi a lo thlen dawn avangin, rawngbawlna lam thlengin boruak thar a awm thei tawh lo. Kan ram leh hnam boruak inlumlet mekah hian Kohhran lian leh te a lem chuang lo. Pawl chhuahin awmzia a nei lo va, chhuah loh pawhin awmzia a nei bawk hek lo. Kal zel ngaihna kan hre ta lo a nih hi. Kan rawngbawlna hriamhrei pawh a chul zo va, hriamhrei thar kan dapchhuak thei tawh lo. Tin, tunlai hian mi engemawzatte chuan Zoramah hian thil engemaw, lo thleng tur awm nia hriat tlatna an nei bawk. A mak lo ve, heng boruak zawng zawngte hian hun hi a inthlak thleng mek a ni tih tarlangin, kan hma lawka ‘Tlanna Famkim’ lo thleng tur atan ‘inralrinna’ hun min siamsak a ni.
Hei hi a ni! Khawvel zawng zawnga a Lalram din turin Zoram hi a ko a ni. Chuvangin, Zoramthar kan tih fo hi heti laia a dung mel 200, a vang mel 100 kan tih bial chhunga ringawta ram lo vei ve em em ringawt hi a ni lo va, Zoramthar hi duh china lo reh bun ngawt chi a ni lo va, mahni hmasial rilru ran chunga Party Politics huangchhunga sawi mai mai chi pawh a ni hek lo. Zorama mihringte lalna ram thiat a, Pathian Lalna ram din turin, rah chhuah tur hnam, Pathian tana ram leh hnam rintlak ni turin Zoramthar hi lo piang tur a ni zawk. Zoramthar chu khawvela hnam tinrengte tan malsawmna kengtu tur a ni si a.
Aw le, tunah hian hun chu a lo hnaih tawh avang leh hun inthlak tur ropui tak avang hian Zoram pumah pawh thlarau boruak hi a chawl thuap ta mai a. Tunlai saptawng thumal lar tak ‘CHANGE’ an tih fo ‘Thlakthlengna’ hi a lo thlen dawn avangin, rawngbawlna lam thlengin boruak thar a awm thei tawh lo. Kan ram leh hnam boruak inlumlet mekah hian Kohhran lian leh te a lem chuang lo. Pawl chhuahin awmzia a nei lo va, chhuah loh pawhin awmzia a nei bawk hek lo. Kal zel ngaihna kan hre ta lo a nih hi. Kan rawngbawlna hriamhrei pawh a chul zo va, hriamhrei thar kan dapchhuak thei tawh lo. Tin, tunlai hian mi engemawzatte chuan Zoramah hian thil engemaw, lo thleng tur awm nia hriat tlatna an nei bawk. A mak lo ve, heng boruak zawng zawngte hian hun hi a inthlak thleng mek a ni tih tarlangin, kan hma lawka ‘Tlanna Famkim’ lo thleng tur atan ‘inralrinna’ hun min siamsak a ni.
11. ‘I RAM LO THLENG RAWH SE’ : He thu hi Zoram ah hian Pathian thu lar ber pawl a ni awm e. He thu hi Lal Isua’n a zirtirte hnena tawngtai dan tur a hrilh a ni a, vawiin thlengin khawvel puma Kohhran-ho leh ringtute pawhin kan hmang chhunzawm ta zel a ni.
Amaherawhchu, he tawngtaina thu ropui tak Mizo tawnga an lehlin dan hi zirchian a tul deuhin ka hria a. Saptawngah chuan ‘Thy Kingdom Come’ tih a ni tih kan hre theuh a. Heta ‘KINGDOM’ tih tak mai, Mizo tawnga ‘RAM’ tih ringawta lehlin a ni hi ngaihtuah chian a tul a ni. Ngun zawka ngaihtuah chuan, mi thiam ni lo mah ila rilru a kap deuh tlat.
Kingdom chu Mizo tawng chuan ‘Lalram’ emaw, ‘Lalna ram’ emaw tih tur ni awm tak a ni a. Chutichuan, ‘Thy kingdom come’ tih chu ‘I lalram lo thleng rawh se’ tiin emaw, ‘I lalna ram lo thleng rawh se’ tiin emaw lehlin ni ta se Lal Isua sawichhuahna rilru nen hian a inhmuh dik zawk hmel a ni.
Mizo tawng chuan ‘Ram’ tih ringawt hi chuan a huam zau hle a. Ram satliah, tehkhin nan: “Sihhmui-ah ram ka nei a” emaw, “Lengpui-ah ram lei ka duh” tih mai emaw, tin, India ram, Sap ram, Mizo-ram tih ang te. Kingdom (Lalram/Lalna Ram) tih erawh chu a dang daih a ni. Lalber tuemaw, Lalnu tuemawin ram leh mipuite a nei a, a ram huamchhungah chuan chu lal thu ang ang leh a rorel dan ang ang chu an kalphung leh an nun dan tur a ni mai. Lal pakhat thuneihna, a thu thua ro a relna lalram a ni. Mipui rorelna, Democracy sorkar ang hi a ni lo va, midang emaw, mi tumahin thu an nei pha ve lo, kha lal kha a thu em em a, engkim a thuhnuaiah a awm a, mi tupawh tihlum thei, nunna zuahsak thei a ni a, sawisel theih a ni lo. Chutiang chu ‘Kingdom’ chu a ni.
Chutichuan, Lal Isua’n tawngtaia dil tura min hriattir ‘I ram lo thleng rawh se’ tih hi ngun taka ngaihtuah chuan namai lo tak a ni. Pathian Lalram, Pathian chauh lalna ram, rorelna leh thuneihna zawng zawng leh engkim mai Pathian duh dana awm tur ram a ni a, chu chu ‘Democracy’ ni lovin ‘Kingdom of God’ Pathian Lalna ram chu a ni.
Kan Lal Isuan a zirtirte kha tawngtaina chhan hlawhtlin ngai reng reng loh tur a zirtir a rinawm lo va. Pathianin a thlentir loh tur ram chu a diltir hauh lo vang. Thlentir dawn lo se tawngtaina awmze nei lo inzirtir an ni ang. Chuvangin, Pathian Lalram lo thleng tur leh vana an tih ang taka khawvela chengte hian kan tih ve ngeina turin tawngtai a zirtir a ni. Chutiang anih chuan, rinna leh beiseina nena he khawvela Pathian Lalna Ram lo thleng tur chu thlir tlat turin a fuih tihna a ni kan ti thei bawk ang. Tin, chu tawngtaina chu vawiin thleng hian khawvel puma ringtuten kan la chham thum dup dup ta zel a ni hi.
Khawvel zawng zawng hi Isua Krista lalna ram a la ni dawn a, chu chu ‘Thlarau’ ni lo vin, ‘Taksa’ ngeiin kan luah dawn a ni. “I duhzawng vana min an tih angin, leia min ti rawh se” tia kan tawngtaina chu a takin chhanin a awm tawh ang a, Kan Lalpa chuan he leiah ngei hian ro a rel tawh ang.
Tin, vantirhkoh pasarihna chuan a han ham a,
Amaherawhchu, he tawngtaina thu ropui tak Mizo tawnga an lehlin dan hi zirchian a tul deuhin ka hria a. Saptawngah chuan ‘Thy Kingdom Come’ tih a ni tih kan hre theuh a. Heta ‘KINGDOM’ tih tak mai, Mizo tawnga ‘RAM’ tih ringawta lehlin a ni hi ngaihtuah chian a tul a ni. Ngun zawka ngaihtuah chuan, mi thiam ni lo mah ila rilru a kap deuh tlat.
Kingdom chu Mizo tawng chuan ‘Lalram’ emaw, ‘Lalna ram’ emaw tih tur ni awm tak a ni a. Chutichuan, ‘Thy kingdom come’ tih chu ‘I lalram lo thleng rawh se’ tiin emaw, ‘I lalna ram lo thleng rawh se’ tiin emaw lehlin ni ta se Lal Isua sawichhuahna rilru nen hian a inhmuh dik zawk hmel a ni.
Mizo tawng chuan ‘Ram’ tih ringawt hi chuan a huam zau hle a. Ram satliah, tehkhin nan: “Sihhmui-ah ram ka nei a” emaw, “Lengpui-ah ram lei ka duh” tih mai emaw, tin, India ram, Sap ram, Mizo-ram tih ang te. Kingdom (Lalram/Lalna Ram) tih erawh chu a dang daih a ni. Lalber tuemaw, Lalnu tuemawin ram leh mipuite a nei a, a ram huamchhungah chuan chu lal thu ang ang leh a rorel dan ang ang chu an kalphung leh an nun dan tur a ni mai. Lal pakhat thuneihna, a thu thua ro a relna lalram a ni. Mipui rorelna, Democracy sorkar ang hi a ni lo va, midang emaw, mi tumahin thu an nei pha ve lo, kha lal kha a thu em em a, engkim a thuhnuaiah a awm a, mi tupawh tihlum thei, nunna zuahsak thei a ni a, sawisel theih a ni lo. Chutiang chu ‘Kingdom’ chu a ni.
Chutichuan, Lal Isua’n tawngtaia dil tura min hriattir ‘I ram lo thleng rawh se’ tih hi ngun taka ngaihtuah chuan namai lo tak a ni. Pathian Lalram, Pathian chauh lalna ram, rorelna leh thuneihna zawng zawng leh engkim mai Pathian duh dana awm tur ram a ni a, chu chu ‘Democracy’ ni lovin ‘Kingdom of God’ Pathian Lalna ram chu a ni.
Kan Lal Isuan a zirtirte kha tawngtaina chhan hlawhtlin ngai reng reng loh tur a zirtir a rinawm lo va. Pathianin a thlentir loh tur ram chu a diltir hauh lo vang. Thlentir dawn lo se tawngtaina awmze nei lo inzirtir an ni ang. Chuvangin, Pathian Lalram lo thleng tur leh vana an tih ang taka khawvela chengte hian kan tih ve ngeina turin tawngtai a zirtir a ni. Chutiang anih chuan, rinna leh beiseina nena he khawvela Pathian Lalna Ram lo thleng tur chu thlir tlat turin a fuih tihna a ni kan ti thei bawk ang. Tin, chu tawngtaina chu vawiin thleng hian khawvel puma ringtuten kan la chham thum dup dup ta zel a ni hi.
Khawvel zawng zawng hi Isua Krista lalna ram a la ni dawn a, chu chu ‘Thlarau’ ni lo vin, ‘Taksa’ ngeiin kan luah dawn a ni. “I duhzawng vana min an tih angin, leia min ti rawh se” tia kan tawngtaina chu a takin chhanin a awm tawh ang a, Kan Lalpa chuan he leiah ngei hian ro a rel tawh ang.
Tin, vantirhkoh pasarihna chuan a han ham a,
tichuan, “Khawvel ram chu kan Lalpa leh a Krista ram a lo ni ta,
ani chuan chatuanin ro a rel ang,” tiin…… - Thu Puan 11:15
Lal Isua’n tawngtai dan min zirtir ‘I Ram Lo Thleng Rawh se’ tih hi, A thiltih loh tur leh thil thleng thei lo tur ni ta se, min zirtir hauh lovang. Chuvangin, khawvel pumah hian A Lalram chu a la rawn din ngei dawn a, he leilung ngei hi Lalpa hriatnain a khat zo vek dawn a ni. (Is. 11:9) Chutih hunah chuan Lalpa’n Ram hi a la let tawh ang a, Van Pathian chuan he leiah ngei hian a Lalram chu a rawn din tawh dawn a ni.
Tin, chûng lalte niah chuan vân Pathianin ram a rawn din ang a,
Lal Isua’n tawngtai dan min zirtir ‘I Ram Lo Thleng Rawh se’ tih hi, A thiltih loh tur leh thil thleng thei lo tur ni ta se, min zirtir hauh lovang. Chuvangin, khawvel pumah hian A Lalram chu a la rawn din ngei dawn a, he leilung ngei hi Lalpa hriatnain a khat zo vek dawn a ni. (Is. 11:9) Chutih hunah chuan Lalpa’n Ram hi a la let tawh ang a, Van Pathian chuan he leiah ngei hian a Lalram chu a rawn din tawh dawn a ni.
Tin, chûng lalte niah chuan vân Pathianin ram a rawn din ang a,
chu chu a chhe ngai tawh lo vang a … kumkhuain a ding reng ang. - Dan. 2:44
Keini’n Vanram kai leh kai loh lam ringawt kan lo buaipui laiin, thlarau chhandamna ringawt kan beisei lai hian Ani erawh chuan hetah, he lei-ah ngei hian a Lalram a rawn din dawn si a! Kan insulpel mai mai a ni lo maw? Hetah hian kan chian a ngai ta a ni.
Chuvangin, Ram Lo Thleng Tur, ‘I ram lo thleng rawh se’ kan tihah hi chuan khawvela mihring lalna ram zawng zawng a rawn thiat vek dawn a, Pathian Lalram (Kingdom of God) hi a dingchhuak tawh dawn a ni. Mipuite rorelna (Democracy) ram a awm tawh lo vang. Democracy Sorkar-ah chuan Pathian duhdanin hmun a chang thei ngai lo, roreltute chu mipuite thlan an ni a, rorelna pawh mihringte duhdana siam a ni. Chutiang ramah chuan Lal Isua’n Lalna a chang pha tak tak ngai lo.
Democracy Sorkar hi mi ropui leh mi fing thenkhatte chuan,”Sorkar chhe ber” an lo ti hial reng a. (“Worst form of Government” - Sir Winston Churchill, A democracy is nothing more than mob rule – Thomas Jefferson) Mi hausa leh thiltitheihte hamthatna, mi hnuaihnung leh retheihte’n an ban phak tak tak loh sorkar a ni. US President kal tawhte leh mithiamte’n Democracy Sorkar that tawk lohzia an hmuh dante chu Internet lama chhiar duhte tan heng links-ah hian en theih a ni.
http://www.lewrockwell.com/orig5/chu6.html
Keini’n Vanram kai leh kai loh lam ringawt kan lo buaipui laiin, thlarau chhandamna ringawt kan beisei lai hian Ani erawh chuan hetah, he lei-ah ngei hian a Lalram a rawn din dawn si a! Kan insulpel mai mai a ni lo maw? Hetah hian kan chian a ngai ta a ni.
Chuvangin, Ram Lo Thleng Tur, ‘I ram lo thleng rawh se’ kan tihah hi chuan khawvela mihring lalna ram zawng zawng a rawn thiat vek dawn a, Pathian Lalram (Kingdom of God) hi a dingchhuak tawh dawn a ni. Mipuite rorelna (Democracy) ram a awm tawh lo vang. Democracy Sorkar-ah chuan Pathian duhdanin hmun a chang thei ngai lo, roreltute chu mipuite thlan an ni a, rorelna pawh mihringte duhdana siam a ni. Chutiang ramah chuan Lal Isua’n Lalna a chang pha tak tak ngai lo.
Democracy Sorkar hi mi ropui leh mi fing thenkhatte chuan,”Sorkar chhe ber” an lo ti hial reng a. (“Worst form of Government” - Sir Winston Churchill, A democracy is nothing more than mob rule – Thomas Jefferson) Mi hausa leh thiltitheihte hamthatna, mi hnuaihnung leh retheihte’n an ban phak tak tak loh sorkar a ni. US President kal tawhte leh mithiamte’n Democracy Sorkar that tawk lohzia an hmuh dante chu Internet lama chhiar duhte tan heng links-ah hian en theih a ni.
http://www.lewrockwell.com/orig5/chu6.html
http://www.wisdomquotes.com/cat_democracy.html
http://www.brainyquote.com/quotes/keywords/democracy.html
(Tin, democracy quotes tih hi Google-ah type mai rawh)
http://www.brainyquote.com/quotes/keywords/democracy.html
(Tin, democracy quotes tih hi Google-ah type mai rawh)
Amaherawhchu, he khawvel buai reh thei lo, ralmuang lo zual zelah hian Democracy aia Sorkar tha zawk siam tur erawh chuan an tih theih piah lam a ni si.
Thuthlung Hlui hun hmasa lamah khan Israel-te khan ‘lal’ an nei ngai lo. Pathianin roreltute chu a pe mai thin a ni. Amaherawhchu, Samuela hun lai khan mipuite chuan hnam dang angin lal neih an lo duh ve ta tlat mai a. Samuela rilru a na hle a, Mahse, mipuite’n an nawr nat em avangin:
Tin, LALPA chuan Samuela hnênah, "Mipuiten i hnêna an sawi zawng zawng chu ngaithla rawh; nang duh lo che an ni lo va, an chunga lal atân keimah mi duh lo an ni zawk e……” a ti ta a nih kha. (Sam. 8:7)
Hetah hian mipuite duhdana rorelna chu a lo lang ta a, Pathian tan chuan a lawmawm hauh lo vang. “… an chunga lal atân keimah mi duh lo an ni zawk e” a ti reng a ni. Heta tang hian ‘Mipuite Aw’ hi Pathian duhdan a nih kher lohzia a lang chiang hle a ni. Amaherawhchu, hei hi Democracy pawh a la ni pha lo fo, a nihna takah chuan ‘Theocracy’ a ni zawk. Pathianin a Zawlnei kaltlangin ‘lal’ a la siamsak cheu tho avangin Democracy ai chuan Theocracy lam a kawk zawk a ni. Democracy phei chuan Pathian a la hlat zawk hle dawn tihna a nih chu! Chuvangin, Zoramthar hi tisa taka dawnsawn chi a ni lo hle.
Chutichuan, he ‘Ram Lo Thleng Tur - I ram lo thleng rawh se’ kan tih awmze dik tak hi chu ‘Pathianin khawvelah rorelna a chang tawh dawn’ tihna a ni a. Chu chu Pathian Lalram (Kingdom of God) a ni. Chuvangin, mihringte duhdan leh ngaihdan, mipui siam rorelna/Sorkar ‘Democracy’ hian hmun reng a chang thei tawh lo vang a, Pathian duh danin, Lal Isua hovin ro kan rel tawh zawk dawn a ni! Chuvangin, ‘I ram lo thleng rawh se’ tia kan sawi leh tawngtai thum dup dup lai hian kan chiang tawk em? Nge kan chham liam ve mai mai?
He lehkhabu-a kan sawi ram hi ‘tisa’ ringawta dawngsawngtute tan leh ringtu tisa mite tan chuan ‘atthlak’ mai a ni ang.“Pathian ngaihsak anna an nei ang a, nimahsela a thiltihtheihna chu an awih lo vang;” (II Tim. 3:5) tih ziak ang khan. Pathian thiltihtheihna nasatzia leh A lalna pawm lote chuan ‘Ram’ hi an luah thei dawn em ni? ‘Ram Neitu’ chu Amah a ni si a! A mithlante erawh chuan kan hma lawka ‘Lei thar leh van thar’ lo lang tur hi beisei takin kan thlir mek a ni.
Ngai teh u, van tharte leh lei thar ka siam anih hi;
Thuthlung Hlui hun hmasa lamah khan Israel-te khan ‘lal’ an nei ngai lo. Pathianin roreltute chu a pe mai thin a ni. Amaherawhchu, Samuela hun lai khan mipuite chuan hnam dang angin lal neih an lo duh ve ta tlat mai a. Samuela rilru a na hle a, Mahse, mipuite’n an nawr nat em avangin:
Tin, LALPA chuan Samuela hnênah, "Mipuiten i hnêna an sawi zawng zawng chu ngaithla rawh; nang duh lo che an ni lo va, an chunga lal atân keimah mi duh lo an ni zawk e……” a ti ta a nih kha. (Sam. 8:7)
Hetah hian mipuite duhdana rorelna chu a lo lang ta a, Pathian tan chuan a lawmawm hauh lo vang. “… an chunga lal atân keimah mi duh lo an ni zawk e” a ti reng a ni. Heta tang hian ‘Mipuite Aw’ hi Pathian duhdan a nih kher lohzia a lang chiang hle a ni. Amaherawhchu, hei hi Democracy pawh a la ni pha lo fo, a nihna takah chuan ‘Theocracy’ a ni zawk. Pathianin a Zawlnei kaltlangin ‘lal’ a la siamsak cheu tho avangin Democracy ai chuan Theocracy lam a kawk zawk a ni. Democracy phei chuan Pathian a la hlat zawk hle dawn tihna a nih chu! Chuvangin, Zoramthar hi tisa taka dawnsawn chi a ni lo hle.
Chutichuan, he ‘Ram Lo Thleng Tur - I ram lo thleng rawh se’ kan tih awmze dik tak hi chu ‘Pathianin khawvelah rorelna a chang tawh dawn’ tihna a ni a. Chu chu Pathian Lalram (Kingdom of God) a ni. Chuvangin, mihringte duhdan leh ngaihdan, mipui siam rorelna/Sorkar ‘Democracy’ hian hmun reng a chang thei tawh lo vang a, Pathian duh danin, Lal Isua hovin ro kan rel tawh zawk dawn a ni! Chuvangin, ‘I ram lo thleng rawh se’ tia kan sawi leh tawngtai thum dup dup lai hian kan chiang tawk em? Nge kan chham liam ve mai mai?
He lehkhabu-a kan sawi ram hi ‘tisa’ ringawta dawngsawngtute tan leh ringtu tisa mite tan chuan ‘atthlak’ mai a ni ang.“Pathian ngaihsak anna an nei ang a, nimahsela a thiltihtheihna chu an awih lo vang;” (II Tim. 3:5) tih ziak ang khan. Pathian thiltihtheihna nasatzia leh A lalna pawm lote chuan ‘Ram’ hi an luah thei dawn em ni? ‘Ram Neitu’ chu Amah a ni si a! A mithlante erawh chuan kan hma lawka ‘Lei thar leh van thar’ lo lang tur hi beisei takin kan thlir mek a ni.
Ngai teh u, van tharte leh lei thar ka siam anih hi;
tun hma thilte chu hriat rengin a awm tawh lo vang a,
rilruah pawh a lut tawh hek lo vang. - Isaia 65:17
Van tharte leh lei thar ka la siam tur chu ka hmaah a awm reng dawn angin, in thlahte leh in hming chu a awm reng bawk dawn a ni, LALPAN a ti.
Van tharte leh lei thar ka la siam tur chu ka hmaah a awm reng dawn angin, in thlahte leh in hming chu a awm reng bawk dawn a ni, LALPAN a ti.
- Isaia 66:22
Nimahsela, a thutiam ang chuan van tharte leh lei thar,
Nimahsela, a thutiam ang chuan van tharte leh lei thar,
a chhunga felna awmte chu kan beisei a ni. - II Petera 3:13
Tin, van thar leh lei thar ka hmu a;
Tin, van thar leh lei thar ka hmu a;
van hmasa leh lei hmasa chu an boral tawh a,
tuifinriat pawh a awm tawh lo a ni. - Thu Puan 21:1
Khing Bible thu kan tarlan atangte khian khawvel pumpui hi siam tharin a awm dawn a ni tih kan hmu a. Chu siam thar, lei tharah chuan a ni Pathian Ram a din dawn ni. Pathian Lalna Ram chu kan zingah, he leiah ngei hian a lo thleng dawn a, Democracy tih lam chu a lang pha tawh dawn lo va, Lal Isuan hovin ro kan rel tawh ang. “tun hma thilte chu hriat rengin a awm tawh lo vang a, rilruah pawh a lut tawh hek lo vang.” a tih ang khian. Chu chu ‘I ram lo thleng rawh se’ kan tih hi a ni.
He hunah hian a duhzawng vana min an tih angin leia min kan ti ve tawh ang. Kan rilru, taksa, thlarau leh engkim mai chu siam thar a ni tawh dawn si a. He hun lo thleng tur hi a ni ‘Tlanna Famkim’ chu ni. Pathian Fapa mal neihchhun, khawvel tana khenbeh leh kaihthawha a awm chhan chu khawvel hian a hrechiang tawh ang a, Lal Isua Krista, khawvel tlantu hmaah chuan hnam tinrengte chu chibai bukin an kun tawh dawn si a. Kan tawngtaina-a ‘I ram lo thleng rawh se’ kan tih fo thin chu a ‘Taksa-in’ kan luah tawh dawn a ni.
Khing Bible thu kan tarlan atangte khian khawvel pumpui hi siam tharin a awm dawn a ni tih kan hmu a. Chu siam thar, lei tharah chuan a ni Pathian Ram a din dawn ni. Pathian Lalna Ram chu kan zingah, he leiah ngei hian a lo thleng dawn a, Democracy tih lam chu a lang pha tawh dawn lo va, Lal Isuan hovin ro kan rel tawh ang. “tun hma thilte chu hriat rengin a awm tawh lo vang a, rilruah pawh a lut tawh hek lo vang.” a tih ang khian. Chu chu ‘I ram lo thleng rawh se’ kan tih hi a ni.
He hunah hian a duhzawng vana min an tih angin leia min kan ti ve tawh ang. Kan rilru, taksa, thlarau leh engkim mai chu siam thar a ni tawh dawn si a. He hun lo thleng tur hi a ni ‘Tlanna Famkim’ chu ni. Pathian Fapa mal neihchhun, khawvel tana khenbeh leh kaihthawha a awm chhan chu khawvel hian a hrechiang tawh ang a, Lal Isua Krista, khawvel tlantu hmaah chuan hnam tinrengte chu chibai bukin an kun tawh dawn si a. Kan tawngtaina-a ‘I ram lo thleng rawh se’ kan tih fo thin chu a ‘Taksa-in’ kan luah tawh dawn a ni.
12. TLANG THIANGHLIM:
Tin, chinghnia chu berâm no nên an awm dun tawh ang a……
Bawng no leh Sakeibaknei vanglai leh ran chawmthaute chu an awmho tawh ang a;
naupang tein a hruai duah duah ang……
naupang tein a hruai duah duah ang……
tin, Sakeibaknei chuan Bâwngpa angin buhpawl a ei tawh ang.
Tin, nau hnute hne lai chu rulrial kaw kotlângah a tualchai ang a……
ka tlâng thianghlimah rêng rêng chuan intihnat a awm tawh lo vang a,
intihchhiat a awm tawh hek lo vang: tuite hian tuifinriat a khuh reng angin,
leilung hi LALPA hriatnain a khat zo vek dawn a ni. - Isaia 11:6 - 9
I ram lo thleng rawh se kan tihte, Tlanna Famkim – Taksa Tlanna kan tihte leh Tlang Thianghlim kan tihte hi thuhmun vek an ni a, hei hi Zoramthar kan tih chu a ni! He hunah hi chuan ‘Leilung hi Lalpa hriatnain a khat zo vek dawn a ni’. Mihringte leh nungcha, thil siam zawng zawngte inkarah intihnatna awm tawh lo vin, itsikna te, inhuatna te a awm tawh lo vang a, hmangaihna leh inremnain, intihnat awm tawh lohna Tlang Thianghlim chu kan luah tawh ang.
He Tlang Thianghlim hi hun hnuhnunga a mi thlante, a mi thianghlimte chenna tur atan buatsaih a ni. Kei chuan Sap-ho zeldin thu bawl leh an rin thu, Film thlenga an siam, mi thianghlim lawr huna thil awmdan tur, leia atanga lak bo daiha, vana lama chho ta delh delh anga an suangtuah hi ka ring lo a ni. A mithlante chu leilungah hian Lal Isua ho vin Tlang Thianghlimah kan cheng zawk tur a ni, chumi piah lam ram chu thu hran ni se. Tin, Tlang Thianghlim hi Chatuan Lalram nen a inhawlhzawm vek ang.
I ram lo thleng rawh se kan tihte, Tlanna Famkim – Taksa Tlanna kan tihte leh Tlang Thianghlim kan tihte hi thuhmun vek an ni a, hei hi Zoramthar kan tih chu a ni! He hunah hi chuan ‘Leilung hi Lalpa hriatnain a khat zo vek dawn a ni’. Mihringte leh nungcha, thil siam zawng zawngte inkarah intihnatna awm tawh lo vin, itsikna te, inhuatna te a awm tawh lo vang a, hmangaihna leh inremnain, intihnat awm tawh lohna Tlang Thianghlim chu kan luah tawh ang.
He Tlang Thianghlim hi hun hnuhnunga a mi thlante, a mi thianghlimte chenna tur atan buatsaih a ni. Kei chuan Sap-ho zeldin thu bawl leh an rin thu, Film thlenga an siam, mi thianghlim lawr huna thil awmdan tur, leia atanga lak bo daiha, vana lama chho ta delh delh anga an suangtuah hi ka ring lo a ni. A mithlante chu leilungah hian Lal Isua ho vin Tlang Thianghlimah kan cheng zawk tur a ni, chumi piah lam ram chu thu hran ni se. Tin, Tlang Thianghlim hi Chatuan Lalram nen a inhawlhzawm vek ang.
______________________________________________________________________________________________________
Aw le, he hun pui lo thleng tura ‘fatu’ atan a ruat leh a thlan Zofate hi kan thanharh a hun ta! Leilungah a Lal-Ram din turin kan kovah mawhphurhna a nghat si a. Amaherawhchu, tuna a lan dan hi chuan he mawhphurhna hlenchhuak tur hian kan harh dawnin a lang tlat lo! Chuvangin, "Pathian Ram chu in hnen ata laksak a ni ang a, a rah chhuah tur hnam hnenah pek a ni ang,' tih ka hrilh a che u" (Mat.21:43) tia Israelte hnena sawitu kan Lalpa ngei hian ‘Thim Thuah Hnihna’ hi Zoram khawih harh nan hmanrua-ah a rawn hmang dawn ta a ni. RAH CHHUAH TUR HNAM chu Zofate kan ni si a!
TLIPNA
Aw le, he hun pui lo thleng tura ‘fatu’ atan a ruat leh a thlan Zofate hi kan thanharh a hun ta! Leilungah a Lal-Ram din turin kan kovah mawhphurhna a nghat si a. Amaherawhchu, tuna a lan dan hi chuan he mawhphurhna hlenchhuak tur hian kan harh dawnin a lang tlat lo! Chuvangin, "Pathian Ram chu in hnen ata laksak a ni ang a, a rah chhuah tur hnam hnenah pek a ni ang,' tih ka hrilh a che u" (Mat.21:43) tia Israelte hnena sawitu kan Lalpa ngei hian ‘Thim Thuah Hnihna’ hi Zoram khawih harh nan hmanrua-ah a rawn hmang dawn ta a ni. RAH CHHUAH TUR HNAM chu Zofate kan ni si a!
THUNUNNA NA TAK KAN TAWRH LOH CHUAN KAN HARH THEI TAWH SI LO VA!
Pathian Mi Ropui Pahnih, Pu Saikhuma leh Pastor Chhawna-te sawilawk angin Mizoram hi mahni ke-in kan la dingchhuak ngei dawn a ni Amaherawhchu, chu ‘Ramthar’ luah tur erawh chuan kan inbuatsaih hle a ngai ngei ang le. Sam 44:3 ah chuan:
Ram hi luah tûra anmahni khandaiha an lak a ni lo va,
Anmahni bana inchhandam an ni hek lo:
An chunga i lawm avângin
I kut dinglam leh, i ban leh, i hmêl engin a ni zawk.
tih hi a inziak a.
He ‘Ram Lo Thleng Tur’ luah tur hian mihring hlui chu a tawp tur a ni. Krista tel lo va hnama chian ringawt hian khawi ram mah min hruai thleng dawn lo va, mihring chakna leh thiltihtheihna rinchhana inlakhran tumna atangin Zoramthar hi din theih a ni lo. Tin, sum leh pai, hausakna hmachhuan hian engmah awmzia a nei lo vang a, Sakhuana lama tawngpawng inhman vak vak pawh hian kawngro a su pha dawn lo. Khawvela lawmna leh Pathian chunga lawmna zawn hian awmzia a nei lo bawk ang. A pawimawh lai ber chu ‘Ka chungah Lalpa a lawm em?’ tih hi a ni. ‘…An chunga i lawm avângin…’ tih ziak ang khian.
I lo hreawma, i lungngai a nih pawhin, manganna leh phurrit nasa takin delh che mah se la, mi te’n eng ang pawhin sawi che mahsela ‘I chungah Lalpa a lawm chuan’ a tawk a ni. ‘Lalpa chunga i lawm chuan’ tih ni lo vin ‘I chungah Lalpa a lawm chuan’ tih a ni zawk si a.
Kan chunga LALPA a lawm chuan
Chu ramah chuan min hruai ang a, min pe ang;
Hnutetui leh khawizu luanna ram chu.
- Numbers 14:8
Khawvelah emaw, Pathianah emaw pawh ni se la, mahni lawmna zawn hun a ni ta lo, Pathian lawmna, kan chunga LALPA lawmna zawn hun a ni tawh zawk! Ngun takin inngaihtuah la, i nun kawng engkimah i lawmna aiin i chungah Pathian a lawm em tih lungkham zawk ang che, chu chu a thlawn lo vang. A nih leh engtinnge kan chungah Lalpa a lawm ang?
Nimahsela, rinna lovin ama lawmzawng mi nih rual a ni lo. – Heb. 11:6
Kan biak Pathian hi ‘rinna’ lo vin tihlawm theih a ni lo. Hmuh theih leh khawih theih, thil awmsa-a innghah hi Amah rinna kawng a ni lo. Kan Lalpa hian amah rinhlelh leh rin loh hi a huatzawng berte zing ami a ni a, rinna lo vin a lawmzawng mi nih rual a ni lo. I chunga Lalpa a lawmna tur chuan amah-ah ‘Rinna zawng zawng’ i nghat ngam tur a ni. Rinna-ah chuan thil dang lo inzep a awm thiang lo a ni. Pathiana i rinna tibuai leh tichak lo thei thil reng reng chu i kalsan ngam a hun ta! Rinna avangin chan ngam la, Rinna avangin mualpho pawh huam ang che. Amah i rinna-ah zel a ropuizia leh a thiltihtheihna nasatzia i hmu ang. Khawvelah, mihringah, sum leh paiah nge ‘Rinna’ i nghah Lalpa-ah? Rinna lovin i chungah Lalpa a lawm thei lo! Kan chungah Lalpa a lawm loh chuan ‘Thim Thuah Hnihna’ hi kan paltlang thei lo vang a, ‘Ram’ hi kan luah ve lo mai ang tih a hlauhawm a ni. Rinna ah i chak lo anih chuan tawngtaiin nasa takin dil rawh, a pe ang che.
.
Aw le, tunah hian hun khirh tak chu a lo thleng tan ta a, Zoramah hian Pathian thua ‘Tuihal theih lohna tam a tla mek’ a ni. Mi tam takin Rinna um lo vin, khawvel thil umin an intlansiak nasa em em a, Pathian Aw an hre pha tawh lo! Sum leh pai leh tisa nawmsakna ringawta an khahliam avangin, an thinlung chu tihchawlawlin a lo awm zo ta a, Lalpa chu a hming maiin an hre ringawt a, Rinna awmzia an hre pha tawh lo! Nang erawh chuan Lalpa-ah Rinna nghat tlat la, ngun takin a Aw ngaithla fo ang che.
Zoramah hian mi tam tak chuan Pathian, a ruka hmu rengtu aiin mihringte mit hmuha felna lem leh mawina ngaihtuahin a ruka an thiltih tha lote sim chuang si lo vin Pathian thu leh Kohhran chu inhliahkhuh nan an hmang a, rawngbawltu inti siin an nunah Isua a lal ber lo. Pathian aia ngaih pawimawh leh ngaihhlut zawk an ngah lutuk. Lal Isua vanga kalsan, chan, tawrh leh tlawm a ngaih hunah an phat leh si thin, heng mite hian Pathian hmel an hliah a ni. Tin, hlemhletna te, hleprukna te, hurna te, duhamna te leh sualna chi hrang hrangte chuan nasa takin Zoramah hian hmun an chan thuk tawh em avangin Zoram then thianghlim hun hi a lo thleng dawn ta a ni.
He ‘Thim Thuah Hnihna’ hnuaiah hian Lalpa ringtu tak takte tan chauh lo chuan himna reng reng a awm lo vang a, tlanchhiat leh bihrukna tur hmun reng reng a awm dawn lo! Pathian tirh ‘Thununna’ na tak a nih dawn avangin ’66 rambuai chu nep te a ni ang! Hei hi insawithaihna a ni lo va, Zoram tan inralrinna thu kan rawn puang a ni zawk e! A LO THLENG NGEI DAWN SI A!
Zion-ah chuan tawtawrawt ham ula,
ka tlang thianghlimah chuan inralrinna puang rawh u;
he ram chhûnga mi zawng zawngte chu khur rawh se:
LALPA ni chu a lo thleng mek a,
a hnai tawh si a.
- Joela 2:1
“LALPA nî chu êng ni lovin thim a ni dâwn lo vem ni?
Thim chhah leh êng rêng rêng pawh nei lovin?”
Amosa 5:20
Kan hma lawka hun thim chhah tak lo thleng turah hian ‘Lalpa ringtu tak tak’-te chauh an him dawn a. Chuvangin, hei hi Inralrinna Thu a ni e. Lalpa’n Zoram a thianfai dawn a, tun hi khawvel ropuina leh nawmsakna um hun a ni tawh lo. Sual pawisa lo, Pathian hlau lo te leh rawngbawltu lemchang, Pathian rawngbawl lo va sakhaw rawngbawltute leh tai nei rawngbawltute tan he ‘Thim Thuah Hnihna’ hi a hlauhawm zual ang.
"Ralvengtu, zan hi engti nge ni tawh?....
Ralvengtu chuan, "Zing a lo ni dawn ta e, zan pawh;
- Isaia 21:12
KHAIKHAWMNA: Aw le, kan thu chhiar tak zawng zawngte hi awmze nei, tum fel tak nei a ni tih kan hriat nawn leh a tha e, chu chu Chanchin Tha hi a ni. Zoramthar kan tih fo hi Chanchin Tha nena inzawm tlat, then hran theih loh a ni a, tisa ringawta buaipui leh beisei chi a ni lo. India ramah te, Asia ramah te chuan Chanchin Tha hril turin Sap-ho khu an tlangtla lo telh telh a, a ram miten an ngainat loh bakah an ring zo lo bawk. Chuvangin, heng ramah te leh khawvel pumah hian Zofate hi Chanchin Tha chuan nasa takin min au mek a ni. Chuvangin, Pathianin Zofate hi Chanchin Tha hril tlak ram leh hnam ni turin min thianfai ang a, min ti thianghlim ang a, mahni ke-in min dintir dawn a ni. Tisa leh thlarauah malsawmna namen lovin min vur ang.
"ZORAM HIAN KUTZUNGTANG ELHA CHHIAR THAM LEK KUM IN NEI TA!"
He thu hi nikum(2008) laihawl velah khan chiang takin Lalpa’n tum thum ngawt min hriattir a ni. Kum 2/1 nge, kum 4/5 nge ka hrethiam lo. A kum zat bithliah tak min hriattir lo mahse, kum 10 ai chuan a tam lo tih erawh ka hria.
.
.
